برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور

تير خلاص به برنامه ملي توانمند سازي اجتماع محور

bmta — Sun, 10 Jun 2007 07:25:18 GMT

جلسه شوراي عالي رفاه در عصر روز چهارشنبه 16 خرداد 1386 برگزار شد.در اين جلسه جدیدترین تصمیم دولت نهم برای كمك به اقشار محروم اتخاذ شد و تصميم گرفته شد كه کمک غیر نقدی به 9 میلیون نفر نیازمند در قالب بن خرید کالا صورت گيرد.کمک های اهدایی دولت در قالب بن 400 هزار ریالی خرید کالا به 9 میلیون نفر نیازمند اعطا می شود.به گزارش خبرگزاری مهر، در جدیدترین تصمیم دولت برای توانمند سازی اقشار محروم و کاهش فاصله طبقاتی، در جلسه عصر روز چهارشنبه 16 خرداد 1386 شورای عالی رفاه به ریاست دکتر احمدی نژاد تصميم گرفته شد تا کمک های اهدایی دولت در قالب بن خرید کالا به 9 میلیون نفر از نیازمندان اعطا شود.

بر اساس این مصوبه، مقرر شد سرانه400 هزار ریال در اختیار نيازمندان تحت پوشش کمیته امداد ، سازمان بهزیستی و قشری از نیازمندان جامعه قرار گیرد. همچنین مقرر شد در سال 86 نیز این کمک ها ادامه یابد.تصویب اساسنامه های سازمان بازنشستگی ، سازمان خدمات درمانی و صندوق بیمه روستاییان و عشایر از دیگر مصوبات این جلسه بود که مورد تصویب اعضا قرار گرفت.همچنین در این جلسه آیین نامه شورای های راهبردی - تخصصی نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی شامل شورای حمایتی، بیمه ای و امدادی تصویب شد. چند عكس بسيار عالي جلسه شوراي عالي رفاه كه توسط سيد محسن سجادي از خبر گزاري مهر گرفته شده را ببينيد.اين هم چند عكس جلسه به نقل از ايرنا.

از ابتداي سال 1384 تا شهريور ماه سال 1385 كارگروهي در وزارت رفاه به تدوين برنامه اي براي توانمندسازي مشغول بودند.آنچه من از توانمندسازي مي فهم اين است كه افراد و جوامع وقتي توانمند مي شوند كه بتوانند بر تصميماتي كه بر سرنوشت آنها تاثير مي گذارد،اعمال اراده آگاهانه نمايند.البته توانمند سازي هم غير از نجات مردم از گرسنگي ،سوء تغذيه و بي خانماني است.و ظاهرا اين تصميم براي اين دسته از محرومين نيست!و براي آنها رديف هاي اعتباري ديگري در قوانين بودجه منظور شده كه قابل دفاع و لازم هم هست.

در خبر اعلام شده از جلسه شوراي عالي رفاه هدفِ جديد ترين تصميم دولت توانمندسازي اقشار محروم اعلام گرديده است.مسلما اقشار محروم از طريق اجراي اين تصميم توانمند نخواهند شد.من نمي دانم مبناي تصميم گيري شوراي عالي رفاه جه بوده است.مسلما اتخاذ چنين تصميمي حاكي از استفاده از نتايج تصميم سازي هاي كارگروه ياد شده نيست!

حال بايد پرسيد مبناي كارشناسي چنين تصميمي چيست؟ اين موضوعي است كه امثال من بايد در مورد آن سئوال كنند و مديران وكارشناسان مستقر در چارچوب هاي اداري وابسته به ساختار نظام جامع رفاه و تامين اجتماعي كشور بايد به آن جواب دهند.همچنين همه كساني كه در اتخاذ چنين تصميماتي مشاركت دارند و عكس برخي از آنها نيز در خبر خبر گزاري مهر ديده مي شود؛ بايد جوابگوي اين تصميمات باشند.والعاقبه للمتقين

مدتی این مثنوی تاخیر شد

bmta — Wed, 31 May 2006 08:20:29 GMT

نوشته قبلی را که کی بورد می زدم فکر می کردم که در چند روز بعدش یاداشت مفصل تری در باب تجارب توانمند سازی در ایران خواهم نوشت!! اما همانطور که می بینید بعد از گذشت 45 روز این یاداشت را نوشته ام!! الان دیگر انگیزه 45 روز قبل را ندارم و می خواهم سر وته قولم را یک جور نسبتا آبرو مندی جمع و جور کنم!!

همانگونه که قبلا در یادداشت دولت ، مردم و سازمان های غیر دولتی نوشته ام ؛ انتظار می رفت که وزارت مسکن که از اوائل دهه 60 تجارب توانمند سازی را به نحوی شروع کرده و از اواخر این دهه رسما خود را عهده دار آن می دانسته!! کار های جدی در این زمینه کرده باشد؛ اما شرکت در جلسه کارگروه توانمند سازی اجتماع محور در وزارت رفاه در تاریخ سه شنبه 29/1/1385 آب پاکی را روی دست ما ریخت!! و معلوم شد که اینطور ها هم که برخی از کارشناسان این وزارتخانه مدعی هستند از جمله ادعای آقای روستا در جلسه قبل کار گروه!! نیست و این قصه سر دراز دارد.

درابتدای این جلسه و قبل از وارد شدن در دستور جلسه !! خطاب به خانم اسکندری - کارشناسی که از وزارت مسکن آمده بود- گفتم : چرا بعد ازگذشت 2 سال کامل از تصویب سند توانمند سازی و ساماندهی سکونتگاههای غیر رسمی در هیات دولت تازه در اسفند 1384 رکن اصلی اجرایی آن که ستاد ملی باشد،شکل گرفته است؟و تازه دبیرخانه این ستاد در حال تشکیل است؟ و هنوز پیش نویس آیین نامه فعالیت ستاد های استانی آن در حال تدوین است!! تا احتمالا اگر خدا خواست!! در آینده متناسب با گذشته به تصویب ستاد ملی برسد !! پس شما در این دوسال واندی در اجرای این آیین نامه هیات دولت چه می کردید؟ وآیا حاشیه نشینان شهرها اگر چنین مصوبه ای در هیات دولت به تصویب نرسیده بود !! سرو سامان بهتری نداشتند؟ ودر این دوسال چه بر سر آنها آمده است؟ و بعد از این چه خواهد آمد؟

خانم اسکندری گفتند: علت دوسال تاخیر در تشکیل ستاد مذکور در تصویب سند توانمند سازی و ساماندهی سکونتگاههای غیر رسمی این بوده است که در وزارت مسکن،نگرش ها مساعد نبوده و صرفا دید مهندسی داشته اند! ما در این وزارتخانه به تدریج تلاش کرده ایم تا این نگرش ها را تغییر بدهیم.در عین حال در دوسال گذشته کارهای زیادی کرده ایم.اعتبارات گرفته ایم.از بودجه بانک جهانی استفاده کرده ایم.5 پروژه پایلوت در زاهدان،بندرعباس،کرمانشاه،آذربایجان شرقی و کردستان اجرا کرده ایم.

ایشان افزودند: به نظر ما بهتر است که تجارب موازی را کنار بگذاریم و گروه های تخصصی وزارت مسکن و وزارت رفاه یکپارچه شده وکار توانمند سازی را دنبال کنند!! البته من امیدوارم که آرزوی اخیر برآورده نشود!! چون همانطور که در یاداشت دولت ، مردم و سازمان های غیر دولتی بیان کردم، برخی از مجریان کهنه کار فعالیت های توانمند سازی وزارت مسکن ،این فعالیت ها را موفق ارزیابی نمی کنند.

در جلسه کار گروه توانمند سازی اجتماع محور در وزارت رفاه در تاریخ 29/1/1385 " برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" که توسط کمیته ی تدوین برنامه وابسته به کار گروه- که خودم هم عضو آن هستم - مورد بررسی قرار گرفت.این برنامه از اواخر بهمن به صورت مکتوب برای حدود 30 سازمان ذینفع دولتی و غیر دولتی برای اظهار نظر ارسال شده بود.

در جلسه قبل کار گروه که گزارش آن را تحت عنوان: نقطه، سر خط!! نوشتم در مورد کلیات و جزییات برنامه بحث شده بود. در فاصله این دوجلسه هم بنا به گفته آقای وکیل فرجی دبیر سابق کار گروه حدود 10 سازمان: از جمله دو معاونت سازمان بهزیستی، سازمان مدیریت وبرنامه ریزی ،دفتر حقوقی وزارت رفاه ، وزارت کار، وزارت مسکن،سازمان صنایع دستی،کمیته امداد،سازمان اوقاف، وزارت علوم و موسسه معین نظرات مکتوب و رسمی خود را در مورد برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور ارسال کرده بودند.

نهایتا جمع بندی جلسه 29/1/85 کار گروه این شد که همه این نظرات در کمیته ی تدوین کار گروه در هفته اول اردی بهشت 85 بررسی شده و برنامه اصلاح شده برای تصویب نهایی در جلسه کار گروه و سپس ارسال به شورای عالی رفاه جهت سیر قانونی تصویب و اجرایی شدن ارسال گردد. الان هم که دهم خرداد 85 است تصمیم همین است اما مسئله اینجاست که کادر مدیریتی پی گیر برنامه ملی توانمند سازی در وزارت رفاه پس از جلسه یاد شده از این وزارتخانه رفتند و به تازگی چند نفر دیگر از کارکنان و مدیران وزارت رفاه جایگزین آنان شده اند و بنا به اطلاعی که همین امروز گرفتم قرار است همین تصمیمات را به همین شکل که گفته شد دنبال نمایند.بنابر این باید منتظر ماند و دید که چه خواهد شد؟!

من یکی وجدانم راحت و خاطرم نسبتا آسوده است!! چون در 15 ماه گذشته هر کاری که از دست خودم و موسسه متبوعه ام – موسسه ارزشیابی توانمند ساز معین- بر می آمده کرده ایم. در نامه رسمی موسسه هم که تحت شماره 1044/3000 به تاریخ 22/1/1385 در دبیرخانه وازرت رفاه ثبت شده، مشروحا در مورد برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور که از نقاط قوت بالایی برخوردار است ، آخرین نظرات اصلاحی را مطرح کرده ایم.

از بعثت تا میلاد پیامبر توانمند ساز

bmta — Sun, 16 Apr 2006 07:32:18 GMT

سلام، میلاد پیامبر اعظم رسول اکرم فخر کائنات و سرور موجودات عالم که یادش مومنان را را سرشار از معنویت می سازد؛ تبریک می گویم.همچنین ولادت امام جعفر صادق ششمین امام شیعیان را گرامی داشته و امیدواریم بتوانیم از مسئولیت فوق طاقت شیعه بودن حظی برده باشیم و ببریم.

این وبلاگ در 11 شهریور 1384 مقارن با بعثت پیامبر رحمت و با یاد او متولد شد. از این تولد بیش از هفت ماه می گذرد. اگر به من بود !! تا کنون دهها برادر و خواهر این وبلاگ پا به عرصه وجود نهاده بودند و بسیاری از محرومان این سرزمین سوخته، حظ بیشتری از رحمت نبوی و عدالت علوی در عرصه فعالیت های توانمند سازی با مدیریت دولت نهم برده بودند!! و گام هایی در عرصه توانمند سازی خویش بر داشته بودند. اما افسوس که این گونه نشده ومعلوم هم نیست که بشود. تا خدا چه بخواهد!

در آستانه نوروز 85 در یاداشتی که در شمع منتشر شد از خداوند منان با ذکر یا مقلب القلوب والابصار یا مدبر الیل و النهار یا محول الحول و الاحوال حول حالنا الی احسن الحال خواسته بودم که در هر لحظه از سال جدید تحولی در حال ما به سمت تحکیم فطرتمان و در مسیر تعالی پیش بیاید!! انشاءالله که بیاید.

در این یادداشت که عنوان دولت ، مردم و سازمان های غیر دولتی نیز برای آن مناسبت دارد؛ آگاهی هایی در زمینه تجارب توانمند سازی در ایران ارائه شده است. از جمله به تجاربی که ذیل سند توانمند سازی و ساماندهی سکونتگاههای غیر رسمی حاصل شده اشاراتی داشته ام. دیروز اطلاعات جدیدی در این زمینه به دستم رسید و روز سه شنبه 29/1/85 هم انشاءالله این اطلاعات تکمیل تر خواهد شد. پس منتظر یاداشت های تکمیلی در این زمینه در همین صفحه و دیگر صفحات مرتبط باشید.

نقطه، سر خط!!

bmta — Sat, 11 Mar 2006 12:04:50 GMT

امروز جلسه اصلی کار گروه توانمند سازی اجتماع محور در وزارت رفاه تشکیل شد. این کار گروه در اوائل شهریور 84 به تعدادی از اعضاء خود ماموریت داده بود که جزییات برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور را تدوین و برای تصویب نهایی به جلسه کار گروه بیاورد. هیچ کس فکر نمی کرد که تدوین جزییات این قدر طول بکشد. نهایتا برنامه تدوین شده در جلسه امروز تا حدودی مورد بحث قرار گرفت و قرار شد که قبل از تصویب نهایی در کار گروه وارسال به شورای عالی رفاه وتامین اجتماعی جهت تصویب و ابلاغ نهایی برمبنای تبصره ماده 4 آیین نامه چتر ایمنی رفاه اجتماعی مصوبه جلسه 22/3/1384 هیات وزیران، راجع به جزییات آن به ویژه در باره ساختار اجرایی برنامه در جلسه بعدی کار گروه در اواخر فروردین 1385 بحث بیشتری صورت بگیرد. به همین مناسبت بنظرم رسید برای روشنگری بیشتر، برخی از جزییات پیشنهاداتی که در طول شش ماه گذشته ارائه کرده بودم و در این صفحه منتشر نشده بود را منتشر کنم. شاید مفید فایده واقع گردد. انشاءالله

بسم الله الرحمن الرحیم

جهان یادگار است و ما رفتنی

به گیتی نماند به جز گفتنی

جناب آقای دکتر واعظ مهدوی معاون محترم سیاست گذاری وزارت رفاه

دبیر واعضای محترم کارگروه توانمند سازی اجتماع محور

سلام علیکم، با تبریک سالروزبعثت پیامبر رحمت، حضرت محمد(ص) ، ذیلا برخی از ملاحظات مورد نظر خود رابرای تدوین "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور"به شرح ذیل در 14 صفحه تقدیم می نمایم.نسخه الکترونیکی این یاداشت، پیوست است.ضمنا به همین مناسبت نخستین صفحه اینترنتی برنامه ملی، در نشانی: http://bmta.blogfa.com ایجادگردید.

محمد حسن محقق معین

12 شهریور 1384

عناصرساختار"برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" شامل:

1. مقدمه

2. بیان مساله

3. مستندات قانونی

4. تعاریف ومفاهیم

5. گروه های هدف

6. اهداف

7. راهبرد ها و سیاست ها

8. منابع

9. برنامه های عملیاتی

10. ساختار اجرایی

11. فرایند نظارت،پایش و ارزشیابی

12. فرایند مستند سازی و گزارشات

...

3- مستندات قانونی

اسناد قانونی پشتیبان "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" بسیار متنوع ومتکثرند.اما این برنامه به نحو اکیدی در اجرای مفاد مندرج در چهار سند قانونی ذیل تدوین شده است:

1. قانون ساختار نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی مصوب 1383مجلس شورای اسلامی

2. قانون برنامه چهارم توسعه مصوب 1383 مجلس شورای اسلامی

3. آیین نامه چتر ایمنی رفاه اجتماعی ( تصویب نامه هیات وزیران به شماره ه32343ت/20867 مورخ 8/4/1384 )

4. سند کاهش فقر و هدفمند کردن یارانه ها( تصویب نامه هیات وزیران به شماره ه275ت/29281 مورخ 11/5/1384 )

4- تعاریف و مفاهیم

...

ساختار: مجموعه روابط نسبتا پایدار بین اجزای یک کل(محقق معین، 1382)

فرایند: تغییر به سوی هدف، با استفاده از مکانیزیم بازخورد را فرایند گویند.هر فرایند ،هدف، ساختار و نتیجه دارد.(رضائیان ،1383)

تغییر: فرایند تغییر دارای سه مرحله خروج از انجماد،تغییر رفتار،و تثبیت رفتار جدید است.به بیان دیگر پیش از آنکه عادتی تغییر یابد نخست باید عوامل تثبیت و تقویت کننده های آن سست گردد. (رضائیان ،1383)

ارزشیابی: فرایند جمع‌آوري نظامند اطلاعات درباره موردِ ارزشيابي به منظورهاي: كسب شناخت، بهبود عملكرد، يادگيري، پاسخگويي، برقراري ارتباطات و برنامه‌ريزي براي آينده(محقق معین،1383).

سرمایه اجتماعی: سرمايه اجتماعي را مي‌توان به منزله هنجارها و شبكه‌هاي عمومي‌اي تعريف كرد كه دست كم شامل سه عنصر آگاهي، اعتماد و مشاركت باشند.( مدنی و تاجبخش،1383).

الگوی منطقی طراحی برنامه: مجموعه ای از مفروضات مرتبط به هم ،اصول و یا پیشنها -دات برای تشریح یا راهنمایی اعمال اجتماعی (محقق معین،1383).

سرمایه انسانی: بخشي از سرمايه اجتماعي در قالب فكر وانديشه در حوزه هاي مختلف(محقق معین،1384).

...

5- گروه های هدف

واجدان شرایط برخورداری از حمایت های موضوع "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" بر مبنای مواد3 و5 آیین نامه چتر ایمنی رفاه اجتماعی و ماده 5 سند کاهش فقر وهدفمند کردن یارانه ها به عنوان گروه های هدف این برنامه محسوب می شوند. از جمله گروههای هدف قطعی این برنامه عبارتند از:

1. کودکان بی سرپرست

2. زنان سرپرست خانوار

3. زنان خود سرپرست

4. سالمندان

5. معلولان

6. بیکاران

7. معتادن

8. بیماران مزمن جسمی

9. بیماران مزمن روانی

6- اهداف

اهداف "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" بر مبنای مواد 4 و 7 سند کاهش فقر و هدفمند کردن یارانه ها عبارتند از:

1. بهبود تغذیه

2. بهبود دسترسی به خدمات بهداشتی

3. بهبود دسترسی به خدمات درمانی

4. بهبود دسترسی به خدمات توانبخشی

5. ارتقای سطح مهارت های زندگی مبتنی بر دانش

6. ارتقای مهارت های حرفه ای و شغلی

7. ارتقای حمایت های حقوقی

8. ارتقای مشاوره های اجتماعی

9. ارتقای مددکاری اجتماعی

10. کمک به سرمایه گذاری در صنایع کوچک ومتوسط

11. ارتقای وضعیت مسکن وسر پناه

12. باز گرداندن گروههای آسیب پذیر به حوزه فعالیت های اجتماعی

13. کاهش آسیب های ناشی از مخاطرات طبیعی

14. کاهش آسیب های ناشی از مخاطرات سیاسی

15. کاهش آسیب های ناشی از مخاطرات اجتماعی

7- راهبرد ها و سیاست ها

1-7 راهبردها

...

2- 7 سیاست ها

پی گیری اهداف، انسجام بخشی وهدایت کلیه برنامه های عملیاتی و اقدامات ستادی وصفی ی همه فعالیت های "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" در همه سطوح ، ملهم و منتج از سیاست های ذیل خواهد بود:

- اعتماد به مردم

- جلب اعتماد مردم

- محلی گرایی

- ارتباطات شبکه ای و هم افزایی

- آموزش وظرفیت سازی

- انباشت گرایی وهماهنگی

- اقتضاء گرایی وسادگی

- ارزشیابی توانمند ساز

- یادگیری

- بهبود

- ...

8- منابع

برای اجرای "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" منابع متنوعی به شرح ذیل مورد نیاز بوده و باید به کار گرفته شود که عبارتند از:

1-8 منابع انسانی - سازمانی

1-1- 8 کارکنان و نهاد های اداری و مدیریتی دولت جمهوری اسلامی ایران به طور عام در اقصی نقاط کشور

2-1- 8 نهاد های عمومی نظیر شوراهای اسلامی شهری و روستایی

3-1- 8 نهادهای حکومتی نظیر نمایندگی ولی فقیه ، ائمه جمعه، نیرو های نظامی، انتظامی و بسیج

4-1- 8 نهادهای غیر دولتی

5-1- 8 مشاوران

6-1- 8 کارکنان تمام وقت ستادهای ملی ، استانی و محلی "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور"

7-1- 8 داوطلبان

8-1-8 متخصصان

9- 1- 8 اعضای گروه های هدف برنامه مذکور در بند 5 برنامه ملی

2-8 منابع مالی

1. منابع مصرح در ماده 7 قانون ساختار نظام جامع رفاه وتامین اجتماعی

2. منابع مصرح در حساب هدفمند سازی یارانه ها موضوع ماده7 سند کاهش فقر و هدفمند کردن یارانه ها

3. اعتبارات سالانه مرتبط نهاد ها و دستگاههای اجرایی ذیربط در قوانین بودجه سالیانه در دوران اجرای برنامه چهارم توسعه( 1388-1384 ) مذکور در ماده 4 آیین نامه چتر ایمنی رفاه اجتماعی

4. اعتبارات سالانه مرتبط وزارت رفاه و تامین اجتماعی در قوانین بودجه سالیانه در دوران اجرای برنامه چهارم توسعه( 1388-1384 )

5. سایر منابع مالی

3- 8 سایرمنابع

1-3-8 فضای انجام انواع فعالیت های مربوط به برنامه درسطوح مختلف

2-3- 8 امکانات و تجهیزات عمومی و اختصاصی اعم از سخت افزاری و نرم افزاری،ارتباطی،اداری،تدارکاتی،پشتبانی

...

9- برنامه های عملیاتی

برنامه های عملیاتی "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور"معطوف و منحصر به تحقق اهداف مذکور در بند 6 در گروههای هدف یاد شده در بند 5 همین برنامه است. پیشنهاد دهنده گان برنامه های عملیاتی را می توان به سه گروه ذیل تقسیم نمود:

1. نهاد ها و دستگاههای اجرایی مرتبط مذکور در بند3 ردیف 2 – 8 بند 8 برنامه ملی

2. وزارت رفاه و تامین اجتماعی مذکور در بند4 ردیف 2 – 8 بند 8 برنامه ملی

3. گروه های هدف موضوع بند 5 برنامه ملی

برنامه های عملیاتی "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" می باید با استفاده از الگوی منطقی طراحی برنامه،توسط مراجع مربوطه تدوین و از طریق سطوح مرتبط در ساختار اجرایی مذکور در بند 10 برنامه ملی تصویب و به مورد اجرا گذاشته شود. عناصر اصلی الگوی تدوین برنامه های عملیاتی ی "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" شامل موارد پنج گانه ذیل است:

1. اهداف

2. منابع

3. فعالیت ها

4. برون دادها

5. پی آمد ها

10 ساختار اجرایی

تدوین ، تصویب و اجرای "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" در طول برنامه چهارم توسعه ( 1388-1384) در دو مرحله ، یکم: نهاد سازی در سطوح ملی،استانی و محلی و دوم : اجرای برنامه های عملیاتی مصوب و تدوین برنامه های عملیاتی جدید در محل به شرح ذیل صورت می گیرد.

1-10 نهاد سازی در سطوح ملی،استانی و محلی

تدوین ، تصویب و اجرای "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" در سه سطح تشکیلاتی به شرح ذیل صورت خواهد گرفت:

1. ستاد کشوری"برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" زیر نظر و با حضور معاون سیاست گذاری وزارت رفاه و تامین اجتماعی به عنوان رئیس ستاد در وزارت یاد شده تشکیل می گردد.اعضای این ستاد با حکم معاون سیاستگذاری و برنامه ریزی وزارت مذکور، منصوب و شامل افراد ذیل خواهد بود:

- نماینده معرفی شده از سوی نهادها و دستگاههای اجرایی مذکور در بند1 ماده 9 برنامه ملی

- مدیر کل دفتر سیاستگذاری و خدمات حمایتی وزارت رفاه و تامین اجتماعی

- یکی دیگر از مدیران کل وزارت رفاه به انتخاب رئیس ستاد

- نماینده سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور

- نماینده وزارت کشور

- نماینده دفتر مناطق محروم نهاد ریاست جمهوری

- سه نفر نماینده منتخب سازمان های غیر دولتی به تشخیص و انتخاب شورای سازمان های غیر دولتی فعال و با سابقه

- سه نفر از منخصصین مجرب در امور مربوط به موضوعات فعالیت ستاد با تشخیص رئیس ستاد ترجیحا از اعضای هیات علمی دانشگاهها

- نماینده قوه قضاییه

- نماینده قوه مقننه

- دبیر ستاد به انتخاب رئیس ستاد

دبیرخانه ستاد کشوری"برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" در معاونت سیاستگذاری و برنامه ریزی وزارت رفاه تشکیل و جلسات ستاد،حسب نیاز به دعوت رئیس ستاد و حداقل ماهی یکبار تشکیل می گردد.ستاد کشوری می تواند کمیته های فرعی مرکب از اعضای اصلی ستاد کشوری داشته باشد که با دستور رئیس ستاد عندالزوم تشکیل و به وظایف تعیین شده برای آن عمل می نماید. وظیفه اصلی ستاد بررسی ، تصویب و تسهیل اجرای برنامه های عملیاتی موضوع ماده 9 برنامه ملی است.تصمیمات ستاد کشوری با تصویب حداقل ⅔ اعضای دارای حکم عضویت در ستاد معتبر است. از هر دستگاه اجرایی بنا به نیاز دستگاه اجرایی و تایید رئیس ستاد می توان در برخی از جلسات از نماینده یا نمایندگان دیگری به جز نماینده اصلی دستگاه اجرایی ، دعوت کرد اما هنگام رای گیری، هر دستگاه اجرایی فقط از یک رای برخوردار خواهد بود. بنا به تشخیص رئیس ستاد اشخاص دیگری به جز اعضای اصلی ستاد از جمله نمایندگان سازمان های بین المللی می توانند در برخی از جلسات شرکت نمایند؛ اما این افراد از حق رای برخوردار نیستند.ستاد کشوری می تواند در صورت تصویب اعضا آیین نامه داخلی برای خود در چارچوب برنامه ملی تهیه نموده و به اجرا بگذارد.تشکیلات و امکانات دبیرخانه ستاد کشوری با تشحیص رئیس ستاد تدوین وتامین خواهد شد.

2. ستاد استانی"برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" زیر نظر نماینده منصوب معاون سیاست گذاری وبرنامه ریزی وزارت رفاه و تامین اجتماعی به عنوان رئیس ستاد در استان مجری برنامه ملی، تشکیل می گردد.

اعضای ستاد استانی را رئیس ستاد استانی با ترکیب نسبتا مشابه ستاد کشوری انتخاب و منصوب می نماید. روسای هیات مدیره مجامع عمومی محلی نیز با حق رای عضو ستاد استانی می باشند. رئیس ستاد استانی ، دبیرخانه ستاد را در مکان مقتضی دایر می نماید.این ستاد علاوه بر پی گیری برنامه های عملیاتی ستاد کشوری در استان ، بر مبنای امکانات و نیازهای استان در چارچوب برنامه ملی، اختیار تصویب و اجرای برنامه های عملیاتی دیگر را دارد.

3. مجمع عمومی محلی "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور"

هرمجمع عمومی محلی "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" متشکل از اعضای شورای اسلامی محل،اعضای گروه های هدف موضوع برنامه های عملیاتی، و فعالان محلی علاقه مند و ذینفع در برنامه است. هیات مدیره سه نفره این مجمع بنا به رای اکثریت اعضای مجمع از میان اعضای شورای اسلامی محل و یا سایر افراد محل انتخاب و با حکم رئیس ستاد استانی منصوب می شوند. هیات مدیره علاوه بر پی گیری برنامه های عملیاتی ستاد استانی در محل ، بر مبنای امکانات و نیازهای محل و در چارچوب برنامه ملی، اختیار ارائه پیشنهاد برنامه های عملیاتی دیگر به مجمع عمومی محلی را دارد. چنین برنامه های عملیاتی پس از تصویب مجمع عمومی محلی از طریق روسای هیات مدیره محلی در ستاد استانی پی گیری خواهد شد. ستاد های استانی و کشوری برنامه ملی موظف به بررسی و تامین اعتبارات وامکانات لازم برای اجرای این برنامه ها ی عملیاتی در محلات در حد امکانات برنامه ملی هستند.

2-10 اجرای برنامه های عملیاتی مصوب و تدوین برنامه های عملیاتی جدید در محل

نهاد سازی در سطوح ملی،استانی و محلی و استقرار کامل این نهادها تضمین کننده اجرای اصولی " برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" است. برنامه های عملیاتی برنامه ملی ازطریق سه گروه پیشنهاد دهنده برنامه های عملیاتی مذکور در ماده 9 برنامه ملی، پس از تدوین و تصویب برمبنای قواعد مندرج در برنامه ملی ،به اجرا گذاشته می شود.

11 - فرایند نظارت، پایش و ارزشیابی

رسالت "فرایند نظارت ، پایش و ارزشیابی برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" ،ارتقای سرمایه انسانی همه ذینفعان برنامه ملی از یک سو و ارتقای سرمایه اجتماعی در سطح کشور، از سوی دیگر است. این رسالت طی برنامه چهارم توسعه(1388- 1384) از طرق ذیل در چارچوب "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور " تحقق خواهد یافت :

1 – 11 در فرایند نظارت ، پایش و ارزشیابی "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" در حین اجرای "برنامه های عملیاتی" در سطوح ستادی و صفی ی تدوین و اجرای برنامه ها ، فرایند جمع‌آوري نظامند اطلاعات درباره مواردِ ارزشيابي از طریق فرایند های سنجش،ارزش گذاری و قضاوت ،توسط ذینفعان برنامه ها با تسهیلگری ارزشیابان توانمند ساز در زمان تدوین واجرای برنامه ملی و برنامه های عملیاتی آن محقق می گردد.

2 – 11 "فرایند نظارت ، پایش و ارزشیابی برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" به منظورهاي: كسب شناخت، يادگيري، برقراري ارتباطات، بهبود عملكرد، برنامه‌ريزي براي آينده و پاسخگويي ی برنامه ملی طی برنامه چهارم توسعه (1388- 1384) از طرق : فرهنگ سازی، آموزش، تسهیلگری، استناد محوری، بهرگیری از دانایی و یادگیری سازمانی، مشارکت، ظرفیت سازی، آزاد سازی ، بهبود برنامه ها در حین اجرا و پاسخگویی مستقر خواهد شد.

3 – 11 فعالیت های اجرایی در "فرایند نظارت ، پایش و ارزشیابی برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور"شامل طیف گسترده ای از اقدامات از تالیف، ترجمه و انتشار کتاب گرفته تا برگزاری کارگاه های آموزشی ،تشکیل گروههای ارزشیابی برنامه وطراحی مدل های منطقی ، ارزشیابی ها و پژوهش کاربردی اجتماع محور ، تا تدوین بروشور ها و گاهنامه های آموزشی و چک لیست های ارزشیابی و استقرار شبکه های ارتبا طی توانمند ساز و پایش های الکترونیکی روی خط و... می باشد.

12- فرایند مستند سازی و گزارشات

رسالت" فرایند مستند سازی و گزارشات برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور"، ثبت به موقع رخداد ها، نگهداری مناسب اطلاعات حاصل از تجربیات برنامه ملی در سطوح سه گانه تشکیلاتی آن ، ارائه مستمر و نظامند گزارشات و تبادل به موقع و سریع تجربیات دست اندر کاران برنامه به منظور آشکار سازی به هنگام نحوه پیشرفت برنامه های عملیاتی در جهت تحقق اهداف برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محورمی باشد.

تهیه،تولید ،انباشت، و انتشار اطلاعات برنامه ملی، شفافیت و پاسخگویی برنامه ملی را تضمین می نماید. این رسالت طی برنامه چهارم توسعه (1388- 1384) از طرق ذیل در چارچوب "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور " تحقق خواهد یافت :

1-12- همه اسناد مربوط به برنامه ملی بايد به موقع و به صورت منظم و مكتوب تهيه، بررسي، تأييد و توزيع شوند. چنين اسنادی می توانند در كاغذ يا به شكل الكترونيكی تهيه شوند.

2-12- انواع روش های مناسب برای تهیه،تولید ،انباشت، و انتشار اطلاعات برنامه ملی در ساختار اجرایی برنامه ملی بايد به کار گرفته شود.

3-12 به منظور برقراری شبکه های ارتباطی و امکان ارزشیابی و پایش به موقع فعالیت ها و برنامه های عملیاتی برنامه ملی و نیز اطلاع رسانی جامع و موثر به همه ذینفعان برنامه ملی و ارتقای سرمایه انسانی از امکانات شبکه اینترنت استفاده و کلیه ستادها از صفحات اینترنتی مخصوص به خود برخوردار خواهند بود.

4-12 گزارشات و اسناد مربوط به برنامه ملی و فعالیت های آن در سطوح مختلف تشکیلاتی در محل فعاليت هايی كه چنين گزارشاتی در آن اتفاق افتاده به شکل مناسب نگهداری و براحتی در دسترس خواهد بود.

5-12 گزارشات مربوط به فعالیت ستاد ملی، ستاد های استانی و مجامع محلی و دستگاههای اجرایی یاد شده در ماده 9 برنامه ملی در دوره های زمانی حداکثر سه ماهه، ضمن تبادل در سطوح تشکیلاتی برنامه و دستگاههای مرتبط اجرایی و قانون گذاری کشور برای اطلاع رسانی جامع و موثر به همه ذینفعان برنامه ومردم از طریق صفحات اینترنتی مذکور در بند 3-12 برنامه ملی بدون فوت وقت منتشر خواهد شد.

"برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" در 12 مقوله،شامل:مقدمه،بیان مساله،مستندات قانونی،تعاریف ومفاهیم،گروه های هدف، اهداف،راهبردها وسیاست ها،منابع،برنامه های عملیاتی،ساختار اجرایی،فرایند نظارت،پایش وارزشیابی و فرایند مستند سازی وگزارشات در "کارگروه توانمند سازی اجتماع محور" تدوین شده است.

این "کار گروه " متشکل از حدود 25 نفر از نمایند گان دستگاههای اجرایی،موسسات و افراد مرتبط با مقوله "توانمند سازی اجتماع محور"طی جلسات متعدد با بررسی تجارب انجام شده در جهان وایران،مشاهده میدانی در روستاها و بحث های گروهی تمرکز یافته از اردی بهشت تا شهریور 1384 بنا به دعوت معاون محترم سیاستگذاری وبرنامه ریزی وزارت رفاه وتامین اجتماعی در فضای آزاد و دوستانه در وزارت مذکور مشغول فعالیت بوده است.

"برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" پس از تایید و ابلاغ وزیر محترم رفاه وتامین اجتماعی قابل اجراست.انشاءالله

به نام آن که جان را فکرت آموخت

جناب آقای وکیل فرجی

دبیر محترم کار گروه تدوین برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور

سلام علیکم،پیرو پیشنهاد چهارده صفحه ای مورخ12شهریور1384 در خصوص تدوین برنامه ملی،در ادامه برای یکی از راهکارهای اجرایی برنامه و دو محور اصلی باقیمانده از ساختار برنامه ملی در سه صفحه نکاتی را به استحضار جنابعالی و سایر همکاران محترم می رساند.امیدوارم بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.

با احترام

محمد حسن محقق معین

22 آذر 1384

راهکار اجرایی 4-3-3: ارتقای همبستگی اجتماعی با ایجاد شبکه های محلی،منطقه ای،ملی و بین المللی،همکاری و همفکری و برقراری روابط گروهی و ایجاد حس مشارکت جمعی

فعالیت های اجرایی پیشنهادی برای راهکار:

- شناسایی ذی نفعان توانمند برنامه در سطوح محلی، منطقه ای،ملی و بین المللی

- برقراری ارتباطات شبکه ای بین مخاطبان و ذی نفعان برنامه با استفاده از انواع وسائل ارتباطی

- برگزاری نشست های ادواری مخاطبان برنامه

- برگزاری نشست های ممکن بین مخاطبان و ذی نفعان برنامه از سطوح مختلف

فرایند نظارت، پایش و ارزشیابی

1. در فرایند نظارت ، پایش و ارزشیابی "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" در حین اجرای "برنامه های عملیاتی" در سطوح ستادی و صفی ی تدوین و اجرای برنامه ها ، فرایند جمع‌آوري نظامند اطلاعات درباره مواردِ ارزشيابي از طریق فرایند های سنجش،ارزش گذاری و قضاوت ،توسط ذینفعان و مخاطبان برنامه ها با تسهیلگری ارزشیابان توانمند ساز در زمان تدوین واجرای برنامه ملی و برنامه های عملیاتی آن محقق می گردد.

2. "فرایند نظارت ، پایش و ارزشیابی برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور" به منظورهاي: كسب شناخت، يادگيري، برقراري ارتباطات، بهبود عملكرد، برنامه‌ريزي براي آينده و پاسخگويي ی برنامه ملی طی برنامه چهارم توسعه (1388- 1384) از طرق : فرهنگ سازی، آموزش، تسهیلگری، استناد محوری، بهرگیری از دانایی و یادگیری سازمانی، مشارکت، ظرفیت سازی، آزاد سازی ، بهبود برنامه ها در حین اجرا و پاسخگویی ، مستقر خواهد شد.

3. در همه ارکان ساختار اجرایی برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور ،تنظیم توافقنامه ،عقد قرارداد و بررسی و تخصیص اعتبار به پروژه ها ،طرح وبرنامه های عملیاتی پیشنهادی دستگاههای دولتی ،سازمان های غیر دولتی و کلیه اشخاص حقیقی وحقوقی در صورتی امکانپذیر است که هر نوع پیشنهاد با تعیین 6 مشخصه: اهداف (منظورهای ارائه پیشنهاد)، منابع(چیزهایی که پیشنهاد می خواهد با آن کار کند)،فعالیت ها(آن چه در پیشنهاد با منابع انجام می گیرد)،برون داد ها(نتایج بارز فعالیت ها) و پیامد ها(نتایج مورد انتظار از پیشنهاد) با تعیین شاخص های کمی و زمان داردر هر مورد، تنظیم و ارائه گردد.

4. فعالیت های اجرایی در "فرایند نظارت ، پایش و ارزشیابی برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور"شامل طیف گسترده ای از اقدامات از تالیف، ترجمه و انتشار کتاب گرفته تا برگزاری کارگاه های آموزشی ،تشکیل گروههای ارزشیابی برنامه وطراحی مدل های منطقی ، ارزشیابی ها و پژوهش کاربردی اجتماع محور ، تا تدوین بروشور ها و گاهنامه های آموزشی و چک لیست های ارزشیابی و استقرار شبکه های ارتبا طی توانمند ساز و پایش های الکترونیکی روی خط می باشد.

فرایند مستند سازی و گزارشات

رسالت" فرایند مستند سازی و گزارشات برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور"، ثبت به موقع رخداد ها، نگهداری مناسب اطلاعات حاصل از تجربیات برنامه ملی در سطوح تشکیلاتی آن ، ارائه مستمر و نظامند گزارشات و تبادل به موقع و سریع تجربیات دست اندر کاران برنامه به منظور آشکار سازی به هنگام نحوه پیشرفت برنامه های عملیاتی در جهت تحقق اهداف برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محورمی باشد.

تهیه،تولید ،انباشت، و انتشار اطلاعات برنامه ملی، شفافیت و پاسخگویی برنامه ملی را تضمین می نماید. این رسالت طی برنامه چهارم توسعه (1388- 1384) از طرق ذیل در چارچوب "برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور " تحقق خواهد یافت :

1. همه اسناد مربوط به برنامه ملی بايد به موقع و به صورت منظم و مكتوب تهيه، بررسي، تأييد و توزيع شوند. چنين اسنادی می توانند در كاغذ يا به شكل الكترونيكی تهيه شوند.

2. انواع روش های مناسب برای تهیه،تولید ،انباشت، و انتشار اطلاعات برنامه ملی در ساختار اجرایی برنامه ملی بايد به کار گرفته شود.

3. به منظور برقراری شبکه های ارتباطی و امکان ارزشیابی و پایش به موقع فعالیت ها و برنامه های عملیاتی برنامه ملی و نیز اطلاع رسانی جامع و موثر به همه ذینفعان برنامه ملی و ارتقای سرمایه انسانی از امکانات شبکه اینترنت استفاده و کلیه ستادها از صفحات اینترنتی مخصوص به خود برخوردار خواهند بود.

4. گزارشات و اسناد مربوط به برنامه ملی و فعالیت های آن در سطوح مختلف تشکیلاتی در محل فعاليت هايی كه چنين گزارشاتی در آن اتفاق افتاده به شکل مناسب نگهداری و براحتی در دسترس خواهد بود.

گزارشات مربوط به فعالیت های سطوح مختلف ساختار اجرایی برنامه ملی در دوره های زمانی حداکثر سه ماهه، ضمن تبادل در سطوح تشکیلاتی برنامه و دستگاههای مرتبط اجرایی و قانون گذاری کشور برای اطلاع رسانی جامع و موثر به همه ذینفعان برنامه ومردم از طریق صفحات اینترنتی برنامه ملی بدون فوت وقت منتشر خواهد شد.

bmta — Mon, 23 Jan 2006 19:13:22 GMT

تعاریف کلیدی توانمند سازی اجتماع محور

محمد حسن محقق معین

بهمن ماه 1384

در متن زیر هر تعریف که از نویسنده این یادداشت نباشد؛ حتما در آخر آن، منبع در داخل پرانتز معرفی شده است. پویندگان و جویندگان معرفت به این نکته توجه نمایند!!! : در صورت هرگونه استفاده از تعاریف زیر حتما رعایت امانت را نموده و به ترتیب زیر، منابع را معرفی کنید.

تعاریف متعلق به نویسنده:( محقق معین، محمد حسن،1384، منتشر شده در شبکه معین علمی - شمع در نشانی:www.moein.net )

سایر تعریف): کمیته تخصصی کارگروه توانمند سازی اجتماع محور دروزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384، منتشر شده در شبکه معین علمی - شمع در نشانی:www.moein.net )

امانت داری نقطه قوت شما محسوب خواهد شد.

توانمند سازی اجتماع محورCommunity Based Empowerment) ) : فرایندی مشتمل بر حذف محدودیت ها و موانع ساختاری در چارچوب برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور که از طریق آن فرد یا اجتماع ، ضمن مشارکت و بهره گیری از منابع و ظرفیت های فرد و اجتماع، امکان پایش، ارزشیابی و ارزیابی اقدامات منجر به تغییر و رفاه اجتماعی را بر پایه بینش ها و ظرفیت های خود و یا اجتماع پیدا می کند.

توانمند سازی اجتماع محورCommunity Based Empowerment) ) : فرایندی مشتمل بر آگاه سازی و شناخت از وضعیت موجود، حذف محدودیت ها و موانع ساختاری ،بهره گیری از منابع و ظرفیت های جوامع محلی به منظور مدیریت موثر بر تلاش ها و تصمیم گیری ها در جهت بهبود شرایط زندگی ) کمیته تخصصی کارگروه توانمند سازی اجتماع محور دروزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384(.

ذی نفع( (Stakeholder: هر فرد یا سازمانی که به بخشی از مقررات یا فرایند های خط مشی گزاری برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور علاقه داشته باشد یا از آن تاثیر بگیرد در آن بخش ذینفع محسوب می گردد.

ذی نفع( (Stakeholder: هر فرد ، گروه یا سازمانی که حداقل در بخشی از فرایند برنامه ریزی و اجرای برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور در سطح بین المللی ، ملی ، منطقه ای یا اجتماعات کوچک ، علاقه مند ، تاثیر پذیر ، تاثیر گذار، یا دارای منفعت باشد؛ در آن بخش ذی نفع محسوب می گردد ) کمیته تخصصی کارگروه توانمند سازی اجتماع محور دروزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384(.

ارزشیابی : (Evaluation) فرایند جمع‌آوري نظامند اطلاعات درباره مورد ارزشيابي به منظورهاي: كسب شناخت، بهبود عملكرد، يادگيري، پاسخگويي، برقراري ارتباطات و برنامه‌ريزي براي آينده.

ارزشیابی : (Evaluation) فرایند جمع‌آوري نظامند اطلاعات به منظورهاي: كسب شناخت، بهبود عملكرد، يادگيري، پاسخگويي، برقراري ارتباطات و برنامه‌ريزي براي آينده درفرایند برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور) کمیته تخصصی کارگروه توانمند سازی اجتماع محور دروزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384(.

پایشMonitoring)): فرایند نظامند و مستمر مراقبت و هدایت پیشرفت روزمره مورد پایش مطابق با برنامه تعیین شده برای آن.

پایشMonitoring)): فرایندی است نظامند و مستمر به منظورمراقبت و هدایت پیشرفت روزمره برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور مطابق با برنامه تعیین شده ) کمیته تخصصی کارگروه توانمند سازی اجتماع محور دروزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384(.

ارزیابی Assessment)): گرد آوری اطلاعات در باره فعالیت ها، ویژگی ها و بروندادهای یک برنامه یا یک سیستم و قضاوت در باره آنها،تطبیق آنها با استاندارد ها برای بهبود اثربخشی و یا اطلاع رسانی برای تصمیم گیری جهت برنامه ریزی برای آینده (شورای عالی انقلاب فرهنگی،1384).

ارزیابی Assessment)): بخشی از فرایند ارزشیابی فعالیت ها، ویژگی ها و بروندادهای برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور به منظور سنجش ،برآورد و تطبیق آنها با استاندارد ها برای اطلاع رسانی یا افزایش اثربخشی و کارائی آن) کمیته تخصصی کارگروه توانمند سازی اجتماع محور دروزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384(.

ارزیابی محلی مشارکتیParticipatory Community Assessment )): فرایند گرد آوری اطلاعات در اجتماعات کوچک با مشارکت ذی نفعان برای شناسائی شرایط محیطی اجتماعی و سایر اطلاعات مورد نیاز به منظور اجرای برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور در آن اجتماع با استفاده از روش هایی نظیر:PRA,RRA,CBPR ) کمیته تخصصی کارگروه توانمند سازی اجتماع محور دروزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384(.

مخاطبان (Audiences (: گرو های هدف ذینفع در برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور.

اجتماعCommunity)): ساختار مردمانی که امکان مشارکت بی واسطه در امور مربوط به خود را داشته باشند.

مشارکتParticipation)): فرایندی مشتمل بر آگاهی،حضور، تصمیم گیری،تقاضا و نفع بری فرد یا اجتماع در امور مربوط به خود است.

آزاد سازی(Liberation): آزاد سازی عملی ناشی از آزاد بودن یا آزادی فرد از نفش ها ومحدودیت های گذشته و آزاد شدن از انتظارات و نقش های جا افتاده موجود فرد،می باشد.آزاد سازی به یافتن فرصت های جدید،دیدن منلبع موجود در یک چشم انداز روشن جدید و باز تعریف نقش ها و هویت های جدید برای مردم توسط خودشان منجر می گردد.

رفاه اجتماعیSocial welfare) ): فراهم آمدن شرایط قابل قبول زندگی اجتماعی در زمینه های سه گانه ی کنترل یا حل انواع مشکلات اجتماعی، تامین انواع نیاز های زیستی و تامین فرصت های برابر زندگی.

مستند سازی و گزارش دهیDocumentation & Reporting) ): فرایند تهیه،تولید ،انباشت، و انتشار اطلاعات برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور به منظور تضمین شفافیت و پاسخگویی برنامه.

تسهیلگر(Facilitator): شخصی است ترجیحا از اجتماع محلی که به افراد جامعه برای شناختن وباور توانائی های خود و تقویت عزم واراده و حرکت به سوی توسعه و بهبود زندگی شان کمک می کند ) کمیته تخصصی کارگروه توانمند سازی اجتماع محور دروزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384(.

تمرکز زدائی( Decentralization): فرایند تفویض اختیار از سوی بخش دولتی در سطوح مختلف به ذی نفعان محلی ، به منظور برنامه ریزی و اجرای فعالیت ها در قالب برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور توسط اجتماعات کوچک) کمیته تخصصی کارگروه توانمند سازی اجتماع محور دروزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384(.

مشکل اجتماعی(Social problem): پدیده ای است اجتماعی که به اعتقاد اکثریت افراد جامعه ، کیفیت زندگی آنها را مختل می کند و مهمترین ارزش های مورد توافق آنها را به خطر می اندازد و نیاز مند اقدام مداخله ای است ) کمیته تخصصی کارگروه توانمند سازی اجتماع محور دروزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384(.

bmta — Sun, 01 Jan 2006 11:59:18 GMT

توانمند سازی و تمدن سازی

بدون شک موسسه همشهری یکی از بنیاد های توانمند ساز کشور و به عبارتی نشانگر روح تمدن ساز ایرانی است. یکی از مباحث مورد توجه روزنامه همشهری، موضوع تامین اجتماعی است.به همین دلیل این روزنامه تحولات وزارت رفاه وتامین اجتماعی را دنبال می نماید.به عنوان یک ایرانی و دانشجوی علوم اجتماعی از بانیان و حافظان این سرمایه اجتماعی گرانسنگ تقدیرمی نمایم.

در همشهری ماه مهر84 که ضمیمه روز نامه همشهری دوم آبان منتشر شده در مطلبی تحت عنوان: گزارشي از بلاتكليفي وزارت رفاه و تامين اجتماعي اهم مسائل این وزارتخانه نوبنیاد مطرح شده است. در لید این گزارش آمده است: ۱۱ درصد جمعيت ايران زير خط فقر مطلق و 2 درصد نيز زير خط فقر شديد زندگي مي كنند. اين در حالي ست كه حدود 53 درصد از بودجه عمومي كشور براي رفاه اجتماعي در بخش هاي مختلف هزينه مي شود. از سوي ديگر مهمترين سرفصل و هدف برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي ايران، هدفمند كردن يارانه هاي انرژي، كالاهاي اساسي و ... طراحي و تدوين شده است. برنامه ريزان كشور به همين منظور 37 هزار ميليارد تومان از درآمدهاي كشور را در پنج سال آينده به فقرزدايي اختصاص داده اند؛ يعني هر سال 7 هزار ميليارد تومان. دولتمردان و برنامه ريزان حتي سال گذشته اقدام به تاسيس وزارتخانه اي با نام رفاه و تامين اجتماعي كردند كه اكنون در چندصد متري ميدان ونك و با 400 پست سازماني، ساختماني شيشه اي اين نام را بر خود نهاده است. با اين وجود و گذشت نيمي از ماه هاي سال 84 هنوز هيچ برنامه اي به سرانجام نرسيده است.متن کامل این مطلب را در اینجا بخوانید.

در مطلبی تحت عنوان یارانه ها به مقصد نمی رسند در روزنامه همشهری مورخ هشتم دی ماه هشتاد و چهار به تحلیل نحوه تخصیص یارانه در ایران از نگاه کارشناسان داخل وخارج از کشور پرداخته شده است.در لید این مطلب از یارانه ها در ایران به عنوان اعتباري كه بر باد مي رود یاد شده و ادعا شده که در ایران اقشار مرفه 20 برابر فقرا یارانه می گیرند و یارانه ها به مقصد نمی رسند. در توضیح مطلب می خوانیم:

همه كشورهاي دنيا سهم عمده اي از بودجه خود را به مخارج يارانه اي اختصاص مي دهند. سوئد 71 درصد، نروژ 69 درصد، انگلستان 65 درصد، فرانسه 64 درصد، دانمارك 63 درصد و آلمان 57 درصد از كل بودجه خود را به يارانه تخصيص داده اند. و اما كشور ما تنها 16 درصد از كل بودجه خود را به تامين كالاهاي اساسي اختصاص داده است.آنچه در كشور ما بحث يارانه ها را از ديرباز به يك مشكل اساسي در اقتصاد تبديل كرده، نحوه تخصيص آنهاست.به گواه بسياري از اقتصاددانان، بودجه اي كه به بخش يارانه ها اختصاص داده شده، اگر درست مصرف شود رقم قابل توجهي است و بسياري از مشكلات اين بخش را مرتفع مي كند.يارانه ها در كشور ما كمترين رضايتمندي را به دنبال دارند، چون هدفمند نيستند و يارانه هايي كه مي بايست مختص دهك هاي پايين جامعه باشند در اختيار همگان قرار مي گيرند.در صورت بررسي ويژگي هاي جامعه و هدف از پرداخت يارانه، شايد نظام برتر پرداخت يارانه در كشور ما هم شناسايي شود.

متن کامل این مطلب را در اینجا بخوانید.

در همین شماره روزنامه همشهری بخشی از سند ملی کاهش فقر و هدفمند کردن یارانه ها درج گردیده که در ادامه آمده است:

اصول حاكم بر برنامه هاي كاهش فقر

دسترسي همه افراد جامعه به حداقل نيازهاي اساسي، يك حق همگاني و تامين اين حق برعهده دولت است . اقدامات حمايتي با اولويت تحت پوشش قرار گرفتن محروم ترين افراد جامعه صورت مي گيرد. جهت گيري برنامه هاي فقرزدايي به گونه اي است كه منجر به خروج افراد داراي توانايي كار از پوشش خدمات حمايتي به پوشش بيمه هاي اجتماعي مي شوند و ...در اين سند، از ديدگاه فقر درآمدي، فقير به كسي گفته مي شود كه درآمد او از منابع مختلف براي تامين تمام يا برخي از نيازهاي ضروري شامل خوراك، پوشاك، مسكن، بهداشت و آموزش كفايت نكند.همچنين فقر درآمدي، فقر مطلق، فقر شديد (گرسنگي) و فقر قابليتي از يكديگر تفكيك شده اند.

اهداف آرماني برنامه هاي كاهش فقر

علاوه بر اين، استقرار عدالت اجتماعي، كاهش نابرابري هاي اجتماعي و اقتصادي، كاهش فاصله دهك هاي درآمدي و توزيع عادلانه درآمد در كشور، كاهش فقر و محروميت، توانمند سازي فقرا و هدفمند كردن يارانه ها به عنوان اهداف آرماني اين سند تلقي شده است.

اهداف كيفي كاهش فقر و هدفمند كردن يارانه ها

۱ بهبود وضعيت تغذيه

۲ بهبود سطح دسترسي به خدمات بهداشتي، درماني و توانبخشي مورد نياز

۳ ارتقاي سطح مهارت هاي زندگي مبتني بر دانش

۴ ارتقاي وضعيت مسكن و سرپناه

۵ بازگرداندن گروه هاي آسيب پذير به حوزه فعاليت هاي اجتماعي

۶ كاهش آسيب هاي ناشي از مخاطرات طبيعي، سياسي و اجتماعي به منظور شفاف سازي يارانه هاي پنهان، جبران اثرات تغيير يارانه ها بر گروه هاي درآمدي آسيب پذير، اجراي طرح هاي فقرزدايي، تقويت رشد اقتصادي توام با ارتقاي شاخص هاي اجتماعي

در این سند همچنین پیش بینی ایجاد حساب هدفمند سازي يارانه ها شده است. منابع حساب هدفمندسازي يارانه ها از محل های زیر تامین خواهد شد:

۱- منابع حاصل از اصلاح نظام موجود پرداخت يارانه ها

۲ - 90 درصد منابع حاصله از شفاف سازي يارانه هاي پنهان و به ويژه شفاف سازي يارانه حامل هاي انرژي
۳ ماليات ويژه رفاه اجتماعي

۴ ساير منابع

مصارف حساب نيز به اين شرح تعيين شده است:

۱ - كمك مستقيم و جبراني از طريق نظام اجتماعي به اقشار آسيب پذير

۲ - برنامه هاي توانمندسازي و خدمات حمايت هاي اجتماعي براي جمعيت زير خط فقر

۳ - برنامه هاي ويژه اشتغال از طريق آموزش هاي فني و حرفه اي متناسب با نياز بازار كار و آموزش مهارت هاي زندگي و شغلي

۴ - پرداخت يارانه در جهت تامين سبد مطلوب غذايي

۵ - تامين مسكن مناسب براي گروه هاي فقير در قالب اجراي طرح هاي انبوه سازي و ايجاد خانه هاي ارزان قيمت در تمامي استان ها با اولويت مناطق محروم

۶ - كمك به سرمايه گذاري در صنايع كوچك و متوسط با اولويت مناطق محروم

۷ - ارتقاي حمايت هاي حقوقي مشاوره هاي اجتماعي و مددكاري براي دفاع از حقوق فردي، خانوادگي و اجتماعي فقرا

۸ - كمك به اجراي قانون حمايت از زنان و كودكان بي سرپرست

وزارت رفاه و تامين اجتماعي در اين سند موظف شده با ايجاد پايگاه جامع اطلاعاتي در حقوق اقشار آسيب پذير و به روز كردن سالانه آن، تغييرات زماني و جغرافيايي فقر را بررسي كرده و متناسب با آن نسبت به توزيع يارانه به گروه هاي هدف اقدام كند، به گونه اي كه از سال سوم برنامه چهارم توسعه، يارانه به شكل هدفمند پرداخت شود. تمامي دستگاه هاي اجرايي و نهادهاي عمومي غيردولتي نيز موظفند اطلاعات مورد نياز را به وزارتخانه رفاه ارائه كنند.

وزارت رفاه و تامين اجتماعي موظف شده هر سال اثرات رفاهي ناشي از هدفمند كردن يارانه ها را به گروه هاي درآمدي برآورد و بر اساس آن سياست هاي جبراني مناسب را جهت تصويب به شوراي عالي رفاه و تامين اجتماعي پيشنهاد دهد.

با توجه به قانون ساختار نظام جامع رفاه و تامين اجتماعي و به منظور تصميم گيري واحد در خصوص هدفمند سازي يارانه ها، از سال دوم برنامه چهارم توسعه، سياستگذاري و تعيين ميزان و نوع يارانه هاي مصرفي از جمله كالاهاي اساسي، يارانه مسكن، يارانه انرژي، يارانه كالاها و خدمات عمومي اجتماعي، برعهده شوراي عالي رفاه و تامين اجتماعي قرار مي گيرد.

وزارت رفاه و تامين اجتماعي مكلف است بر اجراي دقيق موارد مذكور در اين سند نظارت كند. گزارش سالانه عملكرد دستگاه هاي مربوط در زمينه تحقق اهداف اين سند حداكثر تا شهريورماه هر سال به شوراي عالي رفاه و تامين اجتماعي و هيات وزيران ارائه مي شود.

bmta — Sun, 02 Oct 2005 08:36:18 GMT

توانمند سازی اجتماع محور

محمد حسن محقق معین

شهریور1384

مقدمه

امسال تابستان دو ماه مرداد و شهریور را به خودم فرصت مطالعاتی در منزل!! داده بودم. درتیر ماه که در کنگره پژوهش های مشارکتی جامعه محور در اردبیل شرکت کرده و ورژن نسبتا حدیدتری از مقاله ارزشیابی توانمند ساز - اولین ورژن این مقاله در مرداد1380 نوشته شد- را ارائه کرده بودم؛ در سرعین و در کنار دریاچه شورابیل اردبیل خستگی را تا حدودی در کرده بودم؛ لذا در دو ماه مرداد و شهریور تنها 48 ساعت از تهران خارج شدم و مابقی ایام را مثلا! به مطالعه پرداختم. اطلاعات مرتبط با مباحث کنگره پژوهش های مشارکتی را از فروردین 84 در گاهنامه شاهد شمع که یکی از موضوعات آن "توسعه سلامت و عدالت اجتماعی" و شامل تعریف مفاهیمی چون : امنیت انسانی ، امنیت سرمایه ، سرمایه اجتماعی1 ، سرمایه اجتماعی2 رفاه اجتماعی و تامین اجتماعی بود. همچنین در نکته ذیل گاهنامه اینترنتی شاهد شمع مطالب مفیدی در حوزه بحث حاضر قبلا منتشر شده است.علاوه بر اینها در معرفی کتاب ارزشیابی توانمند ساز و نیز در بلاگی تحت عنوان مشارکت در سلامت که با همت "محسن احمدی " خبرنگار اجتماعی روزنامه همشهری به صورت مقاله ای منتشر شد؛مبحث توانمند سازی اجتماع محور و تحقیقات مشارکتی مبتنی بر جامعه مورد عنایت شمع قرار گرفته است.

" واعظ مهدوی" - معاون سیاستگذاری وزارت رفاه - از استعاره " یاد دادن یادگیری ماهیگیری به مردم توسط تسهیل گران محلی" برای توصیف کپسولی "توانمند سازی اجتماع محور" استفاده می کند.در این دوماه تعطیلی به دعوت ایشان - که فرد محترم و ملایی است- به همراه جمع 20 نفره ای درگیر بازی تدوین برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور هستیم. وبلاگ برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور در روز بعثت رسول اکرم به دنیا آمد تا به پرداختن مقوله مطرح شده در این یادداشت بپردازد.در همین راستا و در طول مطالعات دو ماهه با جمعی از اطبای اجتماع محور آشنا شدم.آنها برای کاهش تقاضای اعتیاد ، سایت اعتیاد ایران را از پارسال راه انداخته اند. دریکی از تالارهای گفتگوی این سایت اخیرا بحثی تحت عنوان مقتدر سازی در گرفته است."

سعید جهانشاهی" در پیش مقاله ای تحت عنوان : تاملی بر اقتدار افزایی فردی وخانوادگی که برای گسترش بحث در این تالار گفتگو، قرار داده،مباحثی را مطرح کرده که انگیزه نوشتن این یادداشت شد."جهانشاهی" در این مقاله ضمن اینکه خواسته یا ناخواسته وارد بازی سازمان بهزیستی برای افزایش انگیزه کارشناسان برای شرکت فعالتر در کارگاه آموزشی "اقتدار افزایی" شده است.خود نیزدیگرانی چون من را به بازی مطلوب خویش کشانده است .مگر نه اینکه ما همه بازیگریم!

به هرحال در گیری در مباحث مفهومی به خصوص برای کارشناسان، انگیزش به حساب می آید. واژهempowerment به تعداد صاحب فهم ها می تواند با معانی متفا وتی فهمیده شود.اما دعوی اصلی بر سر عوامل کم توانی و ناتوانی انسانهایی است که می توانند مقتدر باشند و نیستند.و اینکه چگونه اقتدار آنها قابل افزایش است؟ و نهایتا تجربه فرایند توانمند سازی از کدامین راه اثربخش تر است؟

دغدغه "جهانشاهی" یافتن بهترین مکانیزم ها برای کاهش تقاضای اعتیاد است.او معتقد است که افراد و خانواد های توانمند ، برمشکلات حود چیره می شوند و به تله اعتیاد نمی افتند. مباحث آموزش مشارکتی که فبلا از سوی وی طرح شده و تجربیات 5 گانه در سال 1382 در یزد و پروژه آدمک خانواده در مقاله اخیر - که نقطه اوج مطلوبیت این مقاله از نظر من است - ؛ همگی بازی های طرح شده از سوی این نویسنده برای رسیدن به مراد خویش-ارتقای سلامت جامعه- است.

شمع نیز فبلا در بلاگ چراغانی در چند مورد ضمن طرح ابعاد اعتیاد ، به بررسی برنامه ریزی برای مقابله با اعتیاد در ایران پرداخته بود.این بررسی با کمک دوستان نادیده و دیده ای همچون دکتر جهانشاهی صورت گرفته است. از گزارشی تحت عنوان: بررسی برخی مواد اجتماعی لایحه بر نامه چهارم توسعه ؛ که باقیات صالحاتی برای نویسنده گان و منتشر کنند گان آن است به کرات در بلاگ های چراغانی استفاده شده است. از جمله به بررسی چند شاخص تطبیقی در مورد وضعیت زنان ایران و نیز نقاط قوت و ضعف نظام برنامه ریزی کشور در مورد زنان پرداخته شده است. از این گزارش بعدا نیز مستند برخی مقالات علمی پژوهشی فصلنامه رفاه اجتماعی بوده است؛ بنابر این گزارش، گزارش با ارزشی است.

"جهانشاهی" در مقاله مورد بحث به بازی با کلمات اقتدار افزایی و مقتدر سازی پرداخته است.یک خواننده جدی ممکن است از او و من ایراد بگیرد که همه جا بازی! اینجا هم بازی؟! خوب ، چه اشکالی دارد؟بازی با کلمات ،تعامل با آنهاست! خواننده جدی می گوید : مگر کلمات هم حرف می زنند؟ در جوابشان باید گفت : چرا نزنند!!کلمات با افراد محرم هم سخن می شوند!

البته بازی داریم تا بازی! در شماره 15 همین فصلنامه رفاه اجتماعی، "جوادی یگانه" در مقاله ای تحت عنوان:" کاربرد نظریه بازی در تحلیل رفتار روزمره با تحلیل جامعه شناختی اتلاف بنزین"به بررسی انواع بازی های رانندگان با کارگران پمپ بنزین ها و سرریز روزانه میلیونها لیتر بنزین از باک خودرو ها در اثر همین بازی ها و تحلیل خسارات اقتصادی ناشی از آن پرداخته است.در این مقاله، تعریفی اجمالی از "نظریه بازی "به نقل از" چلبی " بیان شده و آن اینکه: " در نظریه بازی کلاسیک ،مجموعه ای کنش گر، اعم از فردی و جمعی، تحت مجموعه ای از قواعد معلوم ،هریک با مجموعه ای از گزینه های کنشی ی معین و نتایج مشخص (یا محتمل) ، برای به حداکثر رساندن سود(نفع) فردی خود به تعامل (بازی) با یکدیگر می پردازند.مفهوم عقلانیت در این بازی ،محدود به "عقلانیت ابزاری فرد گرایانه" است و آن چیزی نیست جز "حداکثر کردن سود" از سوی کنش گر در بازی".

از بازی اقتدار افزایی و مقتدر سازی که بگذریم مسئله ما در فرایند توانمند سازی، چگونگی تحقق و استمرار آن است." جهانشاهی" خود در مقاله دیگری تحت عنوان" .پنج تجربه از اجرای برنامه پیش گیری از اعتیاد اجتماع محور" که باز هم از بازی روزگار در همین فصلنامه شماره 15 رفاه اجتماعی در زمستان 1383 منتشر شده به معرفی تجربه توانمند سازی برزیل در شهر پورتو الگره و نیز 5 تجربه توانمند سازی ایران در یزد پرداخته و سر جمع به این نتیجه رسیده است که در فعالیت های توانمند سازی اجتماع محور برای پیش گیری از اعتیاد در یزد در سال 1382 از میان عوامل دولتی،سازمان های غیر دولتی،رهبران اجتماعات محلی و تتسهیلگران محلی ،با ثبات ترین کارکرد توانمند سازی اجتماعات محلی را تسهیلگران ایفا کرده اند.

چرا این چنین است؟ برای پاسخگویی به این سئوال قصد دارم که با حسن استفاده از مصاحبت اطبا و روانشناسان اجتماع محور که یکی به کالبد شکافی ی تن و دیگری به کالبد شکافی ی ! روان می پردازد به کالبد شکافی واژه توانمند سازی اجتماع محور بپردازم!؟ تا بلکه با الهام از مقنی های یزدی که اجداد خودم هستند، نقبی بر این واژه زده و اگر شد آبی در بیاوریم تا در پناه روشنایی آن نور شمع امان را تابنده تر کنیم!!! ضمنا شاید توانستیم از این فبیل کارها نانی هم دربیاوریم !

توانمند سازی اجتماع محور

دراین بخش از مقاله به تعریف مفاهیم و بحث پیرامون آنها می پردازیم.بدیهی است که تولید دانش جنبه تراکمی دارد و کار علمی ازنقطه صفر شروع نمی شود.مباحث مفهومی که در ادامه مطرح می شود نیز از این قاعده پیروی می کند.در ادامه مقاله و در تعریف مفاهبم هرجا که عیننا از تعریف دیگران استفاده شده باشد؛ بلافاصله رفرنس داده می شود. سایر تعاریف ارائه شده در مقاله ، حاصل مطالعه و کنکاش ذهنی و عینی ی نویسنده مقاله در این عرصه است. نویسنده انتظار دارد که در صورت استفاده از این تولیدات فکری ، حقوق مالکیت معنوی و امانت از سوی دیگران نیز لحاظ شود.

توانمند سازی اجتماع محور،فرایندی مشتمل بر حذف محدودیت ها و موانع ساختاری است ؛ که از طریق آن فرد یا اجتماع ، ضمن مشارکت ، امکان ارزشیابی ی اقدامات منجر به تغییر و بهزیستی را بر پایه بینش ها و ظرفیت های خود و یا اجتماع پیدا می کند.

در این تعریف مفهومی از توانمند سازی اجتماع محور، لااقل هفت مفهوم با اهمیت و پر مناقشه دیگر به کار رفته است که قبل از هر بحثی باید به تعریف آنها پرداخت.این مفاهیم به ترتیب کاربرد در تعریف اخیر عبارتند از:فرایند، ساختار، اجتماع، مشارکت،ارزشیابی ، تغییر و بهزیستی.

فرایند: تغییر به سوی هدف با استفاده از مکانیزم بازخورد را فرایند گویند.هر فرایند ،هدف،ساختار و نتیجه دارد (رضائیان،1383).

ساختار: مجموعه روابط نسبتا پایدار بین اجزای یک کل( چلبی،1373،به نقل دقیق از منابع خارجی در کلاس درس روش تحقیق در رشته جامعه شناسی دانشگاه تربیت مدرس).

اجتماع: ساختار مردمانی که امکان مشارکت بی واسطه در امور مربوط به خود را داشته باشند.

مشارکت: فرایندی مشتمل بر آگاهی،حضور(هواداری،همکاری،رهبری)،تصمیم- گیری(ارزیابی،اشاعه،مخالفت)،تقاضا و نفع بری فرد یا اجتماع در امور مربوط به خود است.

ارزشیابی: فرایند جمع‌آوري نظامند اطلاعات درباره مورد ارزشيابي به منظورهاي: كسب شناخت، بهبود عملكرد، يادگيري، پاسخگويي، برقراري ارتباطات و برنامه‌ريزي براي آينده.

تغییر:فرایند تغییر دارای سه مرحله خروج از انجماد،تغییر رفتار و تثبیت رفتار جدید است.به بیان دیگر پیش از اینکه عادتی تغییر یابد نخست باید عوامل تثبیت و تقویت کنند ه های آن سست گردد (رضائیان،1383).

بهزیستی: فراهم آمدن شرایط قابل قبول زندگی اجتماعی در زمینه های سه گانه: کنترل یا حل انواع مشکلات اجتماعی،تامین انواع نیاز های زیستی و تامین فرصت های برابر زندگی.

نویسنده این سطور صرفا به دلیل اهمیت فی نفسه مفهوم پردازی به طرح مباحث مفهومی اخیر نپرداخته است.طرح این مباحث به دلیل و ناشی از تعهد نویسنده به مشارکت در تدوین برنامه ملی توانمند سازی اجتماع محور است. تدوین این برنامه در نیمه اول سال 1384 در دستور کار وزارت رفاه و تامین اجتماعی قرار داشته است. به لحاظ ارتباطات نسبتا وثیق موجود بین دغدغه های چندین ساله نویسنده در حوزه ارزشیابی توانمند ساز و موضوع توانمند سازی اجتماع محور که از سوی وزارت رفاه دنبال می شود، این تعهد از اسفند ماه 1383 در نویسنده احساس و به استحضار مقامات این وزارتخانه نیز رسانیده شد. پی گیری عملی این موضوع در تابستان 1384 و شرکت در کار گروه توانمند سازی اجتماع محور در وزارت رفاه به مباحث اخیر دامن زده است.

ماموریت اصلی وزارت رفاه ، برنامه ریزی و سازماندهی ساختار اجرایی کارآمد برای تحقق "قانون ساختار نظام جامع رفاه و تامین اجتماعی" مصوب 1383 مجلس شورای اسلامی است. این قانون در راستای تحقق چندین اصل از قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران پس از عبور از نشیب فراز های زیاد مدیریتی و با یکی دوسال بحث وجدل در محافل دولتی به تصویب رسید.وزارت رفاه و تامین اجتماعی به عنوان متولی اصلی بخش و هماهنگ کننده امور فرا بخشی مسائل اجتماعی برای تحقق مفاد فصل هشتم قانون برنامه چهارم توسعه تحت عنوان"توسعه سلامت،امنیت انسانی و عدالت اجتماعی" نفشی بی بدیل دارد.در این فصل اموربسیار مهمی همچون : تحت پوشش قرار دادن کلیه خانوار های زیر خط فقر مطلق(بندج ماده 95)،تدوین واجرای برنامه های جامع فقر زدایی و عدالت اجتماعی(ماده 97)کار آمد و هدفمند کردن منابع تامین اجتماعی و یارانه ها(ماده 95)، تدوین طرح جامع کنترل و کاهش آسیب های اجتماعی(ماده 97)،حفظ،ارتقا و سنجش سرمایه اجتماعی کشور(ماده 98) ، تدوین طرح جامع توانمند سازی زنان(بند ه ماده 98) و تدوین طرح جامع مشارکت و نظارت مردم در توسعه پایدار کشور و امکان گسترش کمی و کیفی نهاد های مدنی(بند واو ماده 98) به عنوان بخشی از امور اجتماعی محتاج سیاستگذاری دیده شده است.در تبصره 15 و در پیچ و خم سایر ردیف ها و تبصره های قانون بودجه سال 1384 اعتبارات قابل توجهی برای تحقق مفاد مواد قانونی اخیر الذکر پیش بینی شده است. البته از این قبیل اعتبارات و مواد قانونی الی ما شاءالله در قانون برنامه سوم و نیز سایر قوانین و دستور العمل ها و آئین نامه های قانونی در سال های دور و نزدیک، قبلا هم برخوردار بوده ایم.

موضوع توانمند سازی اجتماع محور در چند سال اخیر از جمله در دستور کار برخی از سازمان های غیر دولتی، و سازمان های دولتی نظیر: وزارت کشور،وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی( لااقل در دو معاونت سلامت و تحقیقات)،سازمان بهزیستی کشور و وزارت رفاه وتامین اجتماعی بوده است.

در این مقاله قصد و فرصت بررسی همه این تجارب را نداشته و صرفا به بررسی بسیار مختصر تجربه و برنامه های وزارت رفاه و تامین اجتماعی در این خصوص پرداخته ایم. در صفحه 14 سند "فقر ونابرابری در ایران، سیاست گذاری برای رفاه اجتماعی و کاهش فقر" که در مرداد 1384 توسط وزارت رفاه منتشر شده توانمند سازی به شرح ذیل تعریف شده است:

"توانمند سازی فرایندی است که طی آن افراد،گروه ها و جوامع از وضعیت موجود زندگی و شرایط حاکم بر آن آگاهی پیدا کرده و برای رسیدن به وضعیت مطلوب ،اقداماتی آگاهانه و سازمان یافته انجام می دهند"(وزارت رفاه و تامین اجتماعی،1384).

تعریف نسبتا جامع و قابل قبولی از توانمند سازی در ابتدای مبحث توانمند سازی در سند اخیرالذکر مطرح شده است.دیدگاه مطرح شده در این تعریف ، در ماده یک آیین نامه چتر ایمنی و رفاه ( تصویب نامه هیات وزیران جمهوری اسلامی ایران در تیر ماه 1384) نیز مشهود است. در بند الف این ماده ، چتر ایمنی رفاه اجتماعی( ( Social Safety Net ، برابر با مجموعه ای از سیاست ها و اقدامات جبرانی ،پیشگیرانه وارتقایی که برای کنترل و کاهش فقر و پایداری جامعه سالم انجام می شود؛ معنی شده است.

متاسفانه در ادامه بحث توانمند سازی در سند یاد شده به خصوص در ارائه شاخص های مطرح شده در صفحه 15 سند، رویکردی که در تعاریف توانمند سازی و چتر ایمنی لحاظ شده،دنبال نشده و مقوله عام توانمند سازی به توانمند سازی فقرا و مباحثی نامتناسب، تقلیل داده شده است. این تقلیل مفهومی نکته ای قابل تامل است.

ناگفته نماند که حرکت منطقی و منصفانه برای تحقق مواد قانونی پیشرفته فصل هشتم قانون برنامه چهارم توسعه در متن جامعه ایرانی به خصوص موادی که به توانمند سازی آحاد فقیر و آسیب دیده جامعه مربوط است،مستلزم تدارک وتامین منابع و تخصیص بهینه وبهره برداری از منابع در زمان و مکان، در گروه های هدف اولویت دار است.محدود بودن منابع و نص قوانین ایجاب می نماید که ترتیباتی برای لایه بندی جمعیت کشور و متمایز نمودن مخاطبین برنامه های رفاه اجتماعی در سطوح جبرانی، پیش گیرانه وارتقایی به عمل آمده و برنامه های اجرایی توانمند سازی بر حسب الویت ها به اجرا گذاشته شود. اما از این نکته هم نباید غفلت کرد که مقوله توانمند سازی اجتماع محور، موضوعی عام است و خاص فقرا ، معتادان و به طور کلی آسیب دیده گان و آسیب پذیران در معنای رایج نیست. بنا براین هر اجتماعی محتاج "برنامه های توانمند سازی" خاص خود است.

نتیجه گیری

باید مراقب دو چیز بود، نخست اینکه به تقلیل گرایی مفهومی و بدتر ازآن به تحریف مفاهیم در عمل، دچار نشویم.دو دیگر آنکه الویت ها را درست تشخیص دهیم. این مراقبت مستلزم صداقت، علم، اعتماد به نفس و مردم دوستی است. تعیین الویت در برنامه های توانمند سازی بسیار مشکل است. کدام اجتماع، برای اجرای برنامه های توانمند سازی الویت دارد؟ کدام اجتماع به برنامه های توانمند سازی نیاز ندارد؟!! برنامه های توانمند سازی اجتماع محور مورد نیاز "اجتماع اعضای هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه تهران "الویت دارد؟ یا برنامه های توانمند سازی اجتماع محور "اجتماع کارکنان اداره کل تامین اجتماعی بوشهر" و یا برنامه های توانمند سازی اجتماع محور "اجتماع کارکنان معاونت سیاست گذاری وزارت رفاه" و یا برنامه های توانمند سازی اجتماع محور " اجتماع روستائیان دارای فقر شدید روستای زاغه شهرستان درود"؟

به نظر می رسد به یک "نهضت ارزشیابی" در همه امور نیاز داریم. مگر در متون دینی ما نیامده است که مومن دو روزش نباید مثل هم باشد؟باید هروز بهتر از دیروز باشد یا بدتر از آن؟مگر به مومنین سفارش نشده که هرشب فبل از خواب محاسبه نفس داشته باشند؟ محاسبه برای مراقبه است.چنین تهضتی در ایران فراگیر نخواهد شد مگر با فراگیر شدن بدون تقلیل مفهومی،تحریف وعملی: صداقت، علم، اعتماد به نفس، و مردم دوستی.

منابع و ماخذ

سایت اعتیاد ایران در نشانی: http://www.iranaddiction.com

شبکه معین علمی در نشانی : http://www.moein.net

گزارش بررسي برخي مواد بخش اجتماعي لايحه برنامه چهارم توسعه

وزارت رفاه و تامین اجتماعی، 1384، فقر و نابرابری در ایران، سیاست گذاری برای رفاه اجتماعی و کاهش فقر

تحفه یزد

bmta — Tue, 13 Sep 2005 08:29:27 GMT

آموزش مشارکتی مبتنی بر برنامه های اجتماع محور

سعيد جهانشاهي

ويرايش سوم، بهار 1384

خلاصه:

آموزش مشارکتی شيوه ای از آموزش است که طی آن، مشاركت ذينفعان اساس هر گونه برنامه آموزشي قلمداد مي گردد. به عبارت ديگر، در اين شيوه، گروهی از آموزش گيرندگان فعالانه در امر آموزش خود درگير شده و با ايجاد فضايي مطلوب برای هم آموزی خودشان ( با کمک موسسات غير دولتي، تيم های محلی، رهبران محلی و بالاخره متخصصان) روند آموزش ها را هدايت و نتايج را ارزيابی می نمايند. بر همين اساس نيز اين شيوه آموزش، جهت اجرا در برنامه های اجتماع محور و ارتقاء سلامت تهيه گرديده و در همان راستا اجرا می گردد. مسلما به هر ميزان كه فرايند مشاركت آموزش گيرندگان در برنامه هاي آموزشي افزايش يابد آموزش مشاركتي تر و از اين حيث مطلوب تر است. در مدلي از آموزش مشاركتي كه معرفي خواهد شد افرادي از اجتماع از هر سن و جنس و تحصيلاتي ( دانش آموزان، دانشجويان، سربازان، كارگران، گروه هاي همياران، رابطين بهداشت، داوطلبان جمعيت هلال احمر و .... ) با كسب مهارت هاي اداره جلسات گروهي آموزش مشاركتي، با عنوان مربي آموزش مشاركتي جملات ساده اي را طرح و پس از راي گيري در مورد درست، غلط يا نمي دانم در بين حاضران، نظر موافقان و مخالفان را به شيوه اي استاندارد جويا مي گردند. اطلاعات بدست آمده از نظر حاضران در جلسات و راي هاي ماخوذه ( با بلند كردن دست) اطلاعات لازم را جهت اجراي پژوهش هاي مشاركتي و ارزيابي و ارزشيابي از روند آموزش ها به اعضاء اجتماع و برنامه ريزان سلامتي خواهد داد.

بيان مسئله:

الف- طرح شعار سلامتی برای همه تا سال 2000 توسط سازمان بهداشت جهانی باعث شد دولت ها به تدريج متوجه نارسايي برنامه های سلامتی و ناکامی های خود در دستيابی به اين هدف شوند. بازنگری به روند اجرای خدمات سلامتی توسط دولت ها نشان داد بهداشت و سلامتی عمدتا در دسترس گروه های مرفه تر اجتماع ( افراد مرفه تر، صاحبان قدرت، ساکنان شهر های بزرگ تر و مرکزی تر) قرار دارد. از سوی ديگر توان و امکانات دولت ها محدود و لذا توزيع عادلانه خدمات غير ممکن مي نمود. کشور های جهان به دنبال بازنگری در برنامه های مرتبط با سلامتی، ديدگاه تازه ای را برای تحقق اين شعار پيشنهاد کردند. بر اساس اين ديدگاه تازه، سلامتی کالايي است که توسط مردم توليد و توسط خود مردم مصرف می شود و نقش دولت ها در اين ميان، تسهيل فرايند توليد و مصرف سلامتی است. کاهش نقش دولت ها و تبديل آنها از توليد كننده خدمات سلامتی به تسهيل کننده فرايند توليد و مصرف سلامتی منتهی به نقشی ويژه برای دولت ها شد. دولت ها در اين نقش تازه، موظف به برابر کردن فرصت ها برای همه (عدالت) در استفاده از خدمات سلامتی شدند و بدين گونه تحقق شعار سلامتی برای همه تا سال 2000 در چشم انداز سلامتی برای همه تا سال 2015 قابل دستيابی قلمداد شد.

ب- عدالت در خدمات سلامتی شاکله ديدگاه تازه و رمز موفقيت اين شعار است. در اين ديدگاه تازه، اهميت نقش منابع مالی، امکانات و تخصص، که محدوديت های آن عمده ترين سد راه دستيابی به هدف سلامتی برای همه است از پيش رو برداشته شد. در اينجا دولت از مسئوليت تصميم گيرنده برای سلامت مردم به تسهيل کننده روند تصميم گيری مردم، متكي به نظر، مشاركت و خواست خودشان تبديل می گردد. تصميم گيری برای نحوه دستيابي به سلامتی بر عهده ذينفعان سلامتی يعنی مردم قرارگرفت.

ج- ماحصل اين تغيير ديدگاه، تغيير روند اجرای برنامه ها و طرح های دولت از برنامه های پر هزينه و بسيار تخصصی به جلب مشارکت مردم و توانمند سازی آنان برای اجرای طرح ها و برنامه هايی که خود صلاح می دانند ( بر اساس تصميم خودشان) گرديد. آموزش عمومی مرتبط با سلامتی از عمده ترين طرح ها و برنامه های دولت ها و موثر ترين شيوه تغيير رفتار های مخل سلامتی بشمار رفته و بيشترين حجم فعاليت های دولت در امر سلامتی و بخصوص برنامه های پيشگيرانه را به خود اختصاص می دهد. اما متاسفانه، به نظر ارائه كنندگان مدل آموزش مشاركتي، برنامه های آموزشی کم ترين تاثير را از اين ديدگاه تازه پذيرفته اند. اصرار به حضور متخصصان برای آموزش، هزينه سنگين حق الزحمه متخصصان و پذيرايي ها و همايش ها منتهي به حضور کمرنگ برنامه های ارزشمند آموزشی در مناطق محروم تر و پوشش ارائه خدمات محدود تر و غير عادلانه تر شده است.

ه- طرح رابطين بهداشت که توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اجرا می گردد بسياری از اين مشکلات را در خود نداشته و توانسته است بيش از سايرين، آموزش های لازم را به متقاضيان برساند. رابطين بهداشت با اجرای پانل های آموزشی و بحث و گفتگو در خصوص مسائل بهداشتی مورد نظر شان، شرايط مورد نظر برای گسترش آموزش های بهداشتی به همه را به نحو احسن فراهم نموده اند. در نگاهي نقادانه به نحوه آموزش در طرح رابطين بهداشت، محدود بودن آنها به آموزش خدمات بهداشتی و نه روانی- اجتماعی نكته اي در خور توجه است. خدمات بهداشتی که توسط رابطين آموزش داده می شود عمدتا به مسائل جسمی پرداخته و بر گزاره های ( جملات) علمی ثابت و اثبات شده ای متکی است که از طريق کتب و جزوات به رابطين بهداشت و در نهايت به مردم بخوبی منتقل مي گردد. اما متاسفانه نه تنها معضلات سلامت امروز ( اعتياد، تصادفات، بيماری های قلب و عروق و ... ) مختص جسم به تنهايي و اطلاعات و رفتار های يک فرد به تنهايي نيست که مفهوم سلامتی نيز به «رفاه کامل جسمی، روانی و اجتماعی و نه فقط بيمار نبودن» تغيير يافته است. مسئله امروز سلامتی نه دانش بهداشت که با اطلاع رسانی قابل انتقال است ( مانند نحوه شستشوی بهداشتی سبزيجات) که باور ها و انديشه های مخرب سلامتي اما ريشه دار فرهنگی با تنوع زياد بين فرهنگي است که صرفا با اطلاع رسانی تغيير نمی کند. باور هايي چون « با يک بار مصرف کسی معتاد نمی شود» « صد تا معتاد صد ساله نشانت می دهم، يکی ورزشکار صد ساله نشانم بده» « کلاه ايمنی مال آدم های ترسو و جان دوست است» « هرکه دندان دهد نان دهد» « لبي كه به وافور خورد به كافور شسته شود» و ...

ز- آموزش مشارکتی با هدف ايجاد محيطی هم آموزی، به منظور تغيير باور های غلط ( در كنار انتقال اطلاعات مورد نياز) با استفاده از فشار گروه و تکيه بر عقل جمعی ( با تاکيد و توجه به تفاوت های فرهنگی) طراحی و اجرا می گردد. مديريت اين شيوه از تعيين باور ها و نياز های آموزشی تا هدايت هم آموزی ها، از ارزيابی ميزان تغييرات فرهنگی- آموزشي در يک جلسه تا تغييرات بدست آمده در يک اجتماع در طی زمان مشخص بر عهده اعضاء اجتماع کوچک ( مربيان آموزش مشارکتی و تيم هاي محلي ) و با نظارت متخصصان و کارشناسان دولتی انجام خواهد شد.با اين خصوصيات، آموزش مشاركتي در ساده ترين و كاربردي ترين شكل ممكن، بالاترين سطح مشاركت مردمي، کم ترين هزينه و بيشترين پوشش آموزشی – عادلانه ترين صورت ممكن- قابل اجرا است.

معرفی شيوه آموزش مشارکتی :

جهت اجرای آموزش مشارکتی، مربی آموزش مشاركتي که فردی غير متخصص و از داوطلبان مردمی است، جمله ساده ای (غير سوالی، ساده و کوتاه) را ذکر کرده و سپس پيش از هر گونه اظهار نظری و دقيقا پس از قرائت جمله، از آنان می خواهد نظر خودشان را در مورد اينکه جمله درست يا غلط است يا نظری ندارند ( نمی دانم) با بلند کردن دست مشخص کنند. مربی آموزشی اول تعداد افرادی که اين جمله را درست می دانند شمارش کرده و يادداشت می کند. سپس از افرادی که معتقدند جمله غلط است می خواهد تا با بلند کردن دست رای دهند. وی تعداد افرادی که جمله را غلط می دانند نيز يادداشت می کند. جمع درست ها و غلط ها را از کل حاضران کم کرده و تعداد کسانی که – احتمالا – نمی دانم را انتخاب کرده اند مشخص می کند. سپس بدون هيچ گونه اظهار نظری نخست از آنان که جمله را غلط می دانستند می خواهد که نظرشان را بيان کند. سپس از يک نفر ديگر از آنان که جمله را غلط می دانستند درخواست اظهار نظر می کند تا زمانی که به تشخيص مربی، نظر اين گروه به نحو مطلوب بيان شده محسوب گردد. مربی در اين مرحله از افرادی که جمله را درست می دانستند نظر می خواهد و بحث تا جايي که زمان جلسه و مطالب و اظهار نظر ها اقتضا می کند ادامه خواهد داشت. سپس مربی جمله دوم را خوانده و ...

مربی حق دخالت در بحث را ندارد اما وظيفه دارد به افراد برای اظهار نظر کردن نوبت داده و يا با افزودن سوالات بيشتر بحث در جلسه را داغ تر و شيرين تر کند. جلسات آموزش مشارکتی بر اساس پايلوت های انجام شده با ده جمله و برای 50 دقيقه سودمند است.

پاسخ به پرسش هاي رايج:

1- جلسات آموزش مشاركتي را با حضور چند نفر بايد تشكيل داد؟ جلسات آموزش مشارکتی محدوديتی از نظر تعداد حاضران ( مخاطبان آموزشی) ندارد چرا که در جلسات آموزشی مربی با هدايت بحث ها و انتخاب جملات مطلوب و ارزشمند جلسه را پر هيجان اداره می کند. لذا جلسات آموزش مشارکتی می تواند حداقل دو نفر و حداکثر تا آن تعدادی باشد که مربی توان اداره مطلوب جلسه را دارد. اين موضوع امکان استفاده تعداد بيشتری از مردم از اين خدمات آموزشی را مهيا می کند.

2- چه افرادي مي توانند از اين مدل آموزشي استفاده كنند؟ محدوده سني مخاطبان چگونه است؟ محدوديت سنی در جلسات آموزش مشارکتی محدود به توان سخن گفتن و اظهار نظر حاضران است. لذا اين شيوه در سطح دبستان تا سالمندان قابل اجرا است. مسلما تغييران سنی با تغيير تبحر مربيان آموزشی و تغيير جملات آموزشی مطلوب برای آنان همراه خواهد بود.

3- براي برگزاري جلسه آموزش مشاركتي چه امكاناتي مورد نياز است؟ سادگی اجرای اين شيوه باعث می شود جلسات آموزش مشارکتی را در شرايط مختلف ( به عنوان مثال دو جمله آموزشی بعد از هر وعده نماز جماعت در مسجد- چند جمله بسته به زمان موجود قبل از حضور معلم سر کلاس – چند جمله در سطح دانشجويان دانشگاه در ساعات بين کلاس، در ميهماني هاي دوره اي و ....) اجرا کرد.

4- ميزان توجه به جلسه و مشاركت در بحث ها و هم آموزي ها با توجه به عدم محدوديت در تعداد شركت كنندگان را چگونه مي توان تعيين كرد؟ سطح توجه به جلسه و مشارکت در بحث ها در اين شيوه به دليل لزوم رای گيری از نظر حاضران ( درست- غلط- نمی دانم ) بالا خواهد بود. لذا سوال در مورد نظر حاضران و تعيين تعداد درست- غلط و نمی دانم ها نه تنها توجه به جملات و بحث ها را افزايش می دهد که ميزان مشارکت در بحث ها را نيز برای برنامه ريزان و ناظران تعيين و قابل محاسبه می کند.

5- حداقل تحصيلات مربي آموزشي چقدر بايد باشد؟ سطح علمی مربيان آموزشی مي تواند از ابتدايي تا عالی ترين سطوح باشد.شرط موفقيت تبحر مربی در اداره جلسات است نه نظراتش لذا افرادی که در شغل معلمی احساس توانمندی می کنند می توانند به سادگی گواهی مربيگری آموزش مشارکتی را اخذ نمايند. از سوی ديگر، به دليل تنوع مخاطبان، مربی آموزشی می تواند از هر گروه سنی و براي هر گروه سنی فعاليت نمايد و تنها عامل محدود کننده، توانمندی مربی در اداره جلسات مختلف است.( مسلما اداره جلسه آموزش پيشگيری از اعتياد برای سربازان وظيفه در مقابل اداره جلسات آموزشی برای دانش آموزان دبستانی شرايط سنی، جنسی و توانمندی متفاوتی را می طلبد.)

6- جملات آموزشي چه خصوصياتي بايد داشته باشند؟ چگونه مناسب بودن جملات تعيين مي شود؟ انتخاب جملات آموزشی کليدی ترين و مهم ترين کار در برنامه های آموزش مشارکتی است. اين جملات ساده انتخاب می شوند تا کاملا قابل فهم باشند. جملات پيچيده باعث غير قابل اعتماد بودن رای گيری قبل از اظهار نظر ها در مورد تعيين تعداد درست ها و غلط ها شده و از ارزش آموزشی آنها می کاهد. معمولا باور ها در ذهن ساده و موثرند مانند «خواستن توانستن است». ارزشمندی جملات آموزشی نيز از طريق بررسی تعداد درست ها و غلط ها مشخص می شود. جملات و باور هايي چون «مصرف مواد مخدر مضر است » احتمالا در بسياری از اجتماعات آموزشی تعداد زيادی درست و تعداد بسيار معدودی غلط خواهد داشت. اين موضوع نشان می دهد که مردم آن اجتماع از مضر بودن مواد مخدر واقفند و نيازی به بحث در مورد آن ندارند. اما اگر تعداد غلط ها در مورد همين جمله در برخی اجتماعات افزايش يافت نه تنها جمله مورد نظر مطلوب و دارای ارزش آموزشی محسوب می شود که برای برنامه ريزان برنامه های پيشگيری از اعتياد بسيار ارزشمند خواهد بود. بخصوص اگر برنامه ريزان تعداد رو به تزايد آنان که اين جمله را غلط می دانند ( معتقدند مصرف مواد مخدر مضر نيست) و استدلال آنان را بدانند. در اين شرايط برنامه ريزان سلامتی ( مسئولين دولتی و اعضاء تيم ها و رهبران محلی) می تواند با انتخاب و تاکيد بر جملات مشابه در سطحی وسيع باور های اين چنينی را دستکاری نمايند. اين موضوع نشان دهنده قابليت اين شيوه در ارزيابی و هدايت کامل و دقيق باور های فرهنگی است.

7- آيا در جلسه نتيجه گيري از سوي مربي انجام مي شود؟ چگونه مردم مي توانند اطلاعات صحيح را بدانند؟ جلسات آموزشی در صورتی ارزشمند هستند که حاضران در جلسه احساس خوشايندی از شركت در جلسه داشته و بخوبی در بحث ها شرکت نموده باشند. نتيجه گيری آخر انجام نخواهد شد و تصميم نهايي پس از شنيدن نظر حاضران بر عهده شركت كنندگان خواهد بود مگر مواردي كه جنبه اطلاع رساني دارد و هيچ فردي در جلسه اطلاعات كافي نداشت (مانند جمله : در شهر ما انجمن معتادان گمنام شعبه دارد). در صورت اصرار و تمايل حاضران (يا صلاحديد مربي) به اطلاع از نتيجه بحث ها، مربی می تواند جمله را مجدد به راي گذاشته ( تعيين اينکه با توجه به توضيحات موافقان و مخالفان، هنوز چند نفر آن را درست يا غلط می دانند) يا با نظر حاضران و تغيير مختصری در جمله ( تغيير يك يا چند كلمه از جمله) جمله جديد را مجدد رای گيری نمايد. در هر صورت تصميم گيری نهايي بر عهده مردم ( شركت كنندگان) است. دليل اين موضوع محدوديت سطح اطلاعات مربي و مشکلات مقابله با برخی باور ها بدون توجه به شرايط فرهنگی و عملکردی انديشه ها است. در نهايت نيز عدم توجه به واگذاري حق تصميم گيري براي تغيير نگرش به مردم، فرايند مقتدرسازي را محدود و مدل را از اصول ديدگاه ارتقاء سلامت دور مي سازد.

8- آيا امكان ارزيابي يا ارزشيابي از برنامه هاي آموزشي وجود دارد؟ اين شيوه، از قابليت ارزيابی و ارزشيابي برخوردار است که مشروح آن در بخش شيوه ارزيابی در آموزش مشارکتی خواهد آمد. مسلما همچون ساير مدل هاي تازه، جنبه هاي مختلف آن نياز به انجام پژوهش هاي كمي و كيفي مختلف دارد.

9- آيا اين شيوه مبناي علمي دارد؟ علاوه بر مباني علمي برنامه هاي ارتقاء سلامت و اجتماع محور، آموزش مشارکتی با ايجاد فضايي نقادانه بر تفکرات و باور های ذهنی مردم، مهارت های زندگی چون تفکر نقادانه، تفکر خلاقانه، همدلی و توانايي تصميم گيری را در افراد تقويت می کند. همچنين اين شيوه بر دانش روانشناسی شناخت ( مکاتب عقلانی هيجانی آلبرت اليس و بک) استوار است. موضوعات آموزشی نيز بر اساس پژوهش های کيفی و کمی در باب محتوای طرحواره های شناختی ذهن افراد و فرهنگ های محلی تهيه و تنظيم می گردد. لذا اين شيوه آموزش در کنار سادگی خود، بر جديد ترين و مبتنی بر پژوهش ترين ديدگاه روز روانشناسی استوار است.

10- آيا پيش از اين از اين مدل استفاده شده است؟ طراحي و مدل سازي اين شيوه به دنبال احساس نياز به مشاركتي كردن برنامه هاي آموزشي در كميته عملي موسسه غير دولتي و غير انتفاعي هزاره آرامش در سال 82 براي اولين بار آغاز شد و پس از دو سال مطالعه، با نقد و بررسي مداوم و اجراي پايلوت آن به صورت فعلي قابل ارائه گرديده است. با توجه به قابليت هاي متنوع اين مدل، در حال حاضر در كميته پژوهش هاي مشاركتي موسسه هزاره آرامش در دست بررسي بيشتر است.

خزانه جملات آموزشی:

خزانه جملات آموزشی مجموعه جملاتی است که جهت تسهيل تهيه جملات آموزشی توسط مربيان، متخصصان و ... در اجتماعات مختلف تهيه و جمع آوري شده و در دسترس مربيان آموزش مشاركتي قرار می گيرد. مسلما انتخاب اين جملات برای هر گروه آموزشی با نظر مربی و برنامه موظف او ( مثلا آموزش پيشگيری از اعتياد ) انجام خواهد شد. اين خزانه بر اساس طرحواره های شناختی ذهن (در اينجا در چهار موضوع به عنوان نمونه) ارائه مي گردند. ارزش آموزشی اين جملات به بحث های پيرامون آنها و سوالات بيشتر مربی برای داغ تر و شيرين تر کردن بحث ها است. خزانه جملات آموزشي در قالب مجموعه مستقلي از طرف موسسه هزاره آرامش منتشر خواهد شد.

اعتياد	خانواده
1- پيشگيری هميشه مقدم بر درمان است. 2- لبی که به وافور خورد با کافور شسته شود 3- وقتی کسی معتاد شد حتما خودش مقصر است. 4- مواد خوب اعتياد نمی آورد. 5- در شهر ما ( روستای ما ) انجمن معتادان گمنام شعبه ندارد. 6- قرص شادی برای آدم های افسرده مضر است. 7- افرادی که نمی توانند ترک کنند اراده ندارند. 8- با اراده می شود اعتياد را ترک کرد. 9- ازدواج با معتاد در هر صورت غلط است. 10- نبايد با معتاد ها دوست شد. 11- معتاد انگل جامعه است. 12- اگر کسی ضرر اعتياد را بداند معتاد نمی شود. 13- اعتياد درمان شدنی نيست. 14- پيشگيری از اعتياد فقط وظيفه دولت است. 15- اگر مشكل بيکاری حل شود ديگر کسی معتاد نمی شود.	1- مرد ها از زن ها احساساتی ترند. 2- حسادت مال زن ها و غيرت مال مرد ها است. 3- زن ها به زندگی وفادار ترند. 4- اگر کسی خوب در مورد خواستگارش تحقيق کرد خوشبخت می شود. 5- آشنايي پيش از ازدواج برای خوشبختی لازم است. 6- وقتی زن و شوهری تفاهم ندارند احتمالا به حرف هم گوش نمی دهند. 7- مرد زير بار حرف زن نمی رود. 8- گربه را بايد دم حجله کشت. 9- بالاخره مرد يا زن، يکی بايد بر ديگری سوار باشد. 10- مخالفت با حرف بچه درست نيست. 11- مادر شوهر ها هميشه طرف پسرشان هستند. 12- هيچی بدتر از بچه اول خونه بودن نيست. 13- آدم عاقل نه ازدواج می کنه نه بچه دار می شه.
بهداشت فردي	بهداشت روان فردی
1- دست دادن با کسی که ايدز دارد باعث مريضی می شود. 2- فقط آدم های خراب ايدز می گيرند. 3- اگر مرتب مسواک بزنی دندان هايت هميشه سالم می ماند. 4- غذاهايي را بايد خورد که دکتر ها توصيه می کنند. 5- سيگار برای رفع سلامتی خوب است. 6- دو بچه کافيه. 7- استفاده از وسايل پيشگيری از حاملگی به دردسرش نمی ارزد. 8- گذاشتن کلاه ايمنی کار آدم عاقل نيست.	1- خواستن توانستن است. 2- آدم بايد به حرف بزرگتر اش گوش کند. 3- آدم موفق هميشه پيشرفت می کند. 4- همه بايد ايده آل باشند. 5- همت بلند دار که مردان روز گار از همت بلند به جايي رسيده اند. 6- آدم بايد طوری زندگی کند که همه دوستش داشته باشند. 7- اگر نمی تونی کاری را درست انجام بدی، اصلا انجام نده.

نحوه ارزيابي و ارزشيابی آموزشی:

شيوه آموزش مشارکتی اين قابليت را دارد که مربيان آموزشی و اعضاء تيم محلی نيز در کنار متخصصان و برنامه ريزان به روند تغييرات فرهنگی نظارت داشته و آن را هدايت کنند.

شاخص های کيفی:

1- تنش و درگيری در جلسه رخ ندهد.

2- تعداد موارد خنديدن بيشتر از احساس عصبانيت و اصرار به دفاع از عقيده خود باشد.

3- فرصت سخن گفتن برای حداکثر تعداد ممکن وجود داشته باشد.

شاخص های کمی:

شاخص هاي ارزيابي:

الف- شاخص ارزيابی کيفيت جملات: جملات آموزشی به نحوی انتخاب شده باشند که يا تعداد درست ها و غلط ها تقريبا زياد باشد يا تعداد درست ها يا غلط ها کم و تعداد نمی دانم ها زياد باشد. اين شاخص کيفيت آموزشی جملات را می سنجد.

ب- شاخص ارزيابی آموزش خام : تعداد افرادی که به جمله ای (مانند:پيشگيری از اعتياد فايده ندارد) پاسخ صحيح داده اند –يعني معتقدند پيشگيري از اعتياد فايده دارد علي رغم اينكه جمله به نحوی ارائه شده باشد که افراد براي گزينه غلط دست بلند كند– بخش بر تعداد افرادی که پاسخ نادرست داده اند. تعيين درستي يا نادرستي جملات ( اينكه واقعا پيشگيري از اعتياد فايده دارد؟ ) با نظر ارزيابي كننده و برنامه آموزشي مورد نظر است.

ج- شاخص ارزيابی آموزش گروهی: شاخص ارزيابی آموزشی خام پس از گفتگو در مورد آن جمله منهای شاخص ارزيابی آموزشی خام قبل از گفتگو در مورد همان جمله

شاخص ارزيابی آموزش گروهی در مورد برخی جملات ( با نظر ارزيابي كننده) اندازه گيری مي شود. اين شاخص ميزان تاثير گفتگو ها بر ذهن افراد را مي سنجد.

د- شاخص مشارکت سطحی: مجموع تعداد درست ها و غلط ها در تمام جملات در طول جلسه بخش بر حاصل ضرب تعداد جملات بحث شده در تعداد حاضران. اين شاخص ميزان توجه و مشارکت افراد به جلسه را اندازه گيری می کند.

ه- شاخص مشارکت عمقی: مجموع تعداد افرادی که در جلسه حداقل برای يک بار اظهار نظر کرده اند بخش بر مجموع تعداد درست ها و غلط ها

و- شاخص تفکر انتقادی: مجموع تعداد افرادی که نظر مخالف عرف يا باور غالب می دهند (اعم از اينکه عرف جمله ای را درست يا غلط بداند) بخش بر مجموع موارد درست و غلط. اين شاخص ميزان تفکر انتقادی را می سنجد.

شاخص های ارزشيابی:

اين شاخص ها به منظور ارزشيابی روند تاثير آموزش ها در طول جلسات مکرر در يک اجتماع اندازه گيری می شود.

شاخص ارزشيابی آموزشی اجتماعی: ميزان تغيير شاخص ارزيابی آموزشی خام ابتدای جلسات در طی مدت معين در اجتماع معين

اين شاخص بدون در نظر گرفتن حضور واقعی همان افراد در جلسات قبل و با در نظر گرفتن گذشت زمان، به تغيير نظر مردم در همان اجتماع ( يک کلاس در يک مدرسه، دانشجويان ورودی يک سال در يک دانشکده، نمازگزاران يک مسجد و ... ) در طی مدت مورد محاسبه ( يک ماه، شش ماه و ... ) می پردازد.

شاخص تفکر انتقادی اجتماعی: ميزان تغيير شاخص تفکر انتقادی جلسات در طی مدت معين در يک اجتماع معين

شاخص مشارکت سطحی اجتماعی: ميزان تغيير شاخص مشارکت سطحی در جلسات در طی مدت معين در يک اجتماعی معين

شاخص مشارکت عمقی اجتماعی: ميزان تغيير شاخص مشارکت عمقی در جلسات در طی مدت معين در يک اجتماعی معين

شيوه اجرای طرح آموزش مشارکتی:

جهت اجرای طرح آموزش مشارکتی، تربيت مربی آموزش مشارکتی با قابليت اداره جلسات مهم ترين عامل موفقيت است. مربيان آموزشی با استفاده از خزانه جملات آموزشی ( تهيه شده توسط ساير مربيان و متخصصان) ، جملاتی که خود متناسب با مخاطبان خود تنظيم می کنند، جملاتی که حاضران در جلسه پيشنهاد می نمايند و همچنين سوالات تکميلی که جهت شيرين تر شدن بحث ها می پرسند ( مثلا معتاد انگله يعنی بايد سم پاشی اش کرد؟ مرد ها عاطفی نيستند يا خانم ها به اونها فرصت نمی دهند؟ تا حالا به هرچی خواستی رسيدی؟ حالا اگه باباش معتاد بود، چطور می تونه دوستش نباشه، اينجوري كه پدر پسره در مي آد؟ و .... ) جلسات آموزشي را اداره مي كنند.

جهت نظارت بر نحوه آموزش ها فقط يك فرم گزارش جلسات آموزشي كه به سادگي توسط مربيان آموزش مشاركتي قابل تكميل است بكار گرفته مي شود. اين فرم اطلاعات مورد نياز برای تيم های محلی و متخصصان و برنامه ريزان را جهت نظارت و محاسبه شاخص ها تامين می کند.

فرم گزارش جلسات آموزش مشارکتی بعدا در اینجا منتشر خواهد شد.

منبع مقاله

سال روز بر انگیختگی پیامبر رحمت مبارک باد

bmta — Fri, 02 Sep 2005 14:36:18 GMT

به میمنت مبعث پیامبر رحمت حضرت رسول اکرم(ص) این صفحه در روز جمعه ۱۱ شهریور ۱۳۸۴ ایجاد شد.انشاءالله در باره برنامه توانمند سازی اجتماع محورو فعالیت های آن به طور مستمر در این صفحه و صفحات هم پیوند وهمکار آن مطالب مناسب و مفید منتشر خواهد شد.

سیاست های کلی برنامه چهارم توسعه(1388-1384) درامور اجتماعى

- تلاش در جهت تحقق عدالت اجتماعى و ايجاد فرصتهاى برابر و ارتقاى سطح شاخصهايى از قبيل آموزش، سلامت، تأمين غذا، افزايش درآمد سرانه و مبارزه با فساد.

- ايجاد نظام جامع تأمين اجتماعى براى حمايت از حقوق محرومان و مستضعفان و مبارزه با فقر و حمايت از نهادهاى عمومى و مؤسسات و خيريه‏هاى مردمى با رعايت ملاحظات دينى و انقلابى.

- تقويت نهاد خانواده و جايگاه زن در آن و در صحنه‏هاى اجتماعى و استيفاى حقوق شرعى و قانونى بانوان در همه عرصه‏ها و توجه ويژه به نقش سازنده آنان.

اهم مزايای برنامه ملی توانمندسازی اجتماع محور:

1. ايجاد اميد به زندگی و انگيزه در مردم (تأمین آتیه)

2. پاسخگويی دولت به درخواست مردم (تحقق شعار دولت پاسخگو)

3. مشارکت دادن مردم در برنامه ریزی و اجرای امور مربوط به خودشان (تحقق شعار مردم سالاری)

4. بهره گيری از توان مالی، جسمی، دانش، مهارت و تجربيات مردم (مشارکت مردمی)

5. ايجاد اشتغال و کاهش نرخ بیکاری (گام اول توسعه)

6. تثبيت اسکان و پيشگيری از مهاجرت های بی مورد (امنیت اجتماعی)

7. کاهش بار مالی دولت از طريق مشارکت مردمی در امر توسعه اقتصادی، اجتماعی کشور (تمرکززدایی)

8. کاهش شکاف ميان نقاط محروم و عقب مانده نسبت به نقاط برخوردار (توزیع عادلانه منابع)

9. کاهش فقر و نابرابری (عدالت اجتماعی)